Hipermobilność stawów jest to zwiększona ruchomość stawów, wykraczająca poza normy fizjologiczne dla danego wieku i płci. Częściej występuje u dziewczynek, co wiąże się m.in. z różnicami w budowie tkanki łącznej oraz wpływem hormonów. Przyjmuje się, że dolną granicą wieku, w której można dokonywać bardziej miarodajnej oceny hipermobilności, jest około 5. rok życia. Zwiększona ruchomość stawów prowadzi do ich zmniejszonej stabilności, co ma istotne konsekwencje dla funkcjonowania dziecka. Szczególnie widoczne jest to u dzieci z trudnościami w obszarze integracji sensoryczna, ponieważ hipermobilność wpływa na jakość odbioru bodźców proprioceptywnych.

Propriocepcja, czyli czucie głębokie, odpowiada za odczuwanie ruchu oraz położenia części ciała bez udziału wzroku. U dzieci z hipermobilnością często dochodzi do jej osłabienia, ponieważ: więzadła są bardziej rozciągliwe, receptory czucia głębokiego działają mniej efektywnie a stawy nie dostarczają wystarczająco precyzyjnej informacji zwrotnej.

W efekcie dzieci mogą wykazywać nieadekwatne doświadczenia sensoryczne, trudności z planowaniem ruchu, obniżoną świadomość ciała.

Hipermobilność może dotyczyć jednego lub wielu stawów. W przypadku hipermobilności miejscowej charakterystyczne są:

  • zwiotczenie i niestabilność stawu,
  • ból bez wyraźnej przyczyny,
  • częste urazy (skręcenia, zwichnięcia),
  • zwiększone ryzyko wcześniejszych zmian zwyrodnieniowych.

W okresie niemowlęcym jednym z pierwszych objawów może być wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego.

U dzieci starszych i szkolnych obserwuje się szersze spektrum objawów:

  • nasilający się ból stawów po wysiłku fizycznym,
  • szybkie męczenie się,
  • obniżoną sprawność w zakresie motoryki małej i dużej,
  • trudności w przetwarzaniu bodźców proprioceptywnych.

Dzieci z hipermobilnością mogą sprawiać wrażenie niezdarnych, mieć trudności z koordynacją ruchową oraz równowagą. Często obserwuje się również:

  • łatwe powstawanie siniaków,
  • „przeskakiwanie” w stawach,
  • opóźnienie rozpoczęcia chodzenia,
  • słabsze gojenie się ran,
  • zwiększoną rozciągliwość skóry,
  • zmienioną biomechanikę chodu (np. chodzenie na palcach).

W praktyce klinicznej najczęściej stosowanym narzędziem do oceny hipermobilności jest tzw. skala Beightona. Jest to proste badanie przesiewowe, które pozwala określić zakres ruchomości wybranych stawów.

Badanie polega na wykonaniu pięciu prób ruchowych:

  1. Przeprost w stawie łokciowym powyżej 10° (osobno dla każdej ręki)
  2. Przeprost w stawie kolanowym powyżej 10° (osobno dla każdej nogi)
  3. Zgięcie kciuka do przedramienia (osobno dla prawej i lewej ręki)
  4. Przeprost palca małego powyżej 90° (osobno dla obu rąk)
  5. Skłon tułowia w przód przy wyprostowanych kolanach z możliwością położenia dłoni płasko na podłodze

W niektórych przypadkach hipermobilność może być związana z zaburzeniami tkanki łącznej, takimi jak zespół Ehlersa-Danlosa.

U dzieci w wieku szkolnym często obserwuje się trudności z utrzymaniem prawidłowej pozycji siedzącej w ławce. Wynika to z potrzeby poszukiwania stabilizacji — dziecko może: zmieniać pozycję, podpierać się, „zapadać się” w ciele, wykazywać zwiększoną ruchliwość.

Zachowania te są często błędnie interpretowane jako brak koncentracji lub nadpobudliwość, podczas gdy w rzeczywistości są próbą uzyskania lepszej informacji sensorycznej z ciała. Podobny mechanizm występuje podczas aktywności ruchowych — dzieci poprzez zwiększoną aktywność poszukują informacji zwrotnej dotyczącej własnej kinestezji, czyli odczuwania ruchu.

  1. Emich – Wildera E., Palicka I., Przybyla O., Kazek B., (2025) Integracja sensoryczna a przetwarzanie sensoryczne. Warszawa: Wydawnictwo PWN SA
  2. Jean Ayres – Sensory Integration and Learning Disorders
  3. Smith TO et al. (2013) – Proprioceptive acuity in children with joint hypermobility
  4. Fatoye F. et al. (2009) – Proprioception and muscle torque deficits in children with hypermobility syndrome