Do mojego gabinetu często trafiają dzieci, które mają trudności w nauce szkolnej,
w zachowaniu albo w regulacji emocji. Czasem rodzice zgłaszają, że dziecko jest bardzo ruchliwe, szybko się męczy, nie lubi pisać, niechętnie siada do stolika, ma trudność z koncentracją albo silnie reaguje na codzienne sytuacje. Innym razem pierwszym powodem do szukania pomocy są trudności logopedyczne, słaba koordynacja, niechęć do aktywności ruchowych albo wyraźne napięcie emocjonalne.

Bardzo często to właśnie nauczyciel jako pierwszy zauważa, że coś dziecku po prostu nie przychodzi łatwo. Widzi je codziennie, obserwuje podczas zabawy, pracy stolikowej, zajęć ruchowych, odpoczynku, kontaktów z innymi dziećmi. To nauczyciel nierzadko jako pierwszy sygnalizuje rodzicom, że warto przyjrzeć się trudnościom szerzej – nie tylko od strony edukacyjnej czy wychowawczej, ale również rozwojowej. Czasem rozmowa zaczyna się od pokierowania rodzica do logopedy, czasem od terapeuty integracji sensorycznej, a czasem właśnie od jest mowa o niewyhamowanych odruchach pierwotnych.

Ten temat wciąż dla wielu osób brzmi dość tajemniczo…

Czym są niewyhamowane odruchy pierwotne?

Odruchy pierwotne są naturalną częścią wczesnego rozwoju dziecka. Pojawiają się bardzo wcześnie i w pierwszych miesiącach życia pełnią ważną funkcję. Pomagają niemowlęciu reagować na bodźce, organizować napięcie mięśniowe, rozwijać ruch, budować bazę dla kolejnych etapów rozwoju. Z czasem powinny stopniowo wyhamowywać się, a ich miejsce zajmują dojrzalsze reakcje posturalne i coraz lepiej zorganizowane wzorce ruchowe. W podejściu INPP właśnie obecność odruchów po czasie, w którym powinny już ustąpić, traktowana jest jako oznaka niedojrzałości neuromotorycznej.

Jeśli tak się nie dzieje i część odruchów pozostaje aktywna dłużej, dziecko może funkcjonować tak, jakby jego ciało wkładało zbyt dużo energii w samo utrzymanie postawy, równowagi i organizacji ruchu. Wtedy to, co dla jednego dziecka jest zwykłą codziennością, dla innego staje się dużym wysiłkiem. Trudność nie zawsze od razu widać wprost. Często pokazuje się ona dopiero w przedszkolu albo w szkole – przy stoliku, podczas zabaw ruchowych, w trakcie nauki czytania i pisania, przy konieczności skupienia uwagi lub wyhamowania emocji.

Dlaczego nauczyciel może zauważyć to tak wcześnie?

Nauczyciel nie musi znać nazw odruchów ani wiedzieć, jak przebiega ich diagnostyka. Nie o to chodzi. Wystarczy uważna obserwacja dziecka w codziennych sytuacjach. To właśnie
w grupie przedszkolnej i klasie bardzo dobrze widać, jak dziecko siedzi, jak się porusza, jak radzi sobie z przekraczaniem linii środka ciała, jak reaguje na hałas, zmianę, dotyk, stres, jak organizuje pracę przy stoliku i jak długo potrafi utrzymać uwagę.

Nauczyciel, jako osoba, która ma realny wpływ na rozwój dziecka – może dostrzec, że jego zachowanie nie jest przypadkowe, ale wynika z tego, jak funkcjonują procesy rozwojowe i integracyjne.

To ważne, bo dziecko z niewyhamowanymi odruchami pierwotnymi bardzo często nie jest tym, które „nie chce”. Znacznie częściej jest to dziecko, które bardzo chce, ale jego ciało nie daje mu wystarczającego wsparcia.

W dalszej części artykułu dowiesz się:

Co może być widoczne już w przedszkolu?

Jak te trudności mogą wyglądać w szkole?

Właśnie wtedy niewyhamowane odruchy pierwotne zaczynają być bardziej widoczne.

Trudność nie zawsze wygląda jak trudność ruchowa

Odruch Moro i codzienne funkcjonowanie dziecka

Krótko o odruchach posturalnych

Co może wzbudzić niepokój nauczyciela?

Kiedy warto powiedzieć rodzicom, że dobrze byłoby przyjrzeć się dziecku szerzej?

A co z terapią?

Na koniec 😊

Za trudnościami szkolnymi nie zawsze stoi brak chęci. Za trudnym zachowaniem nie zawsze stoi zła wola. Za nadmierną ruchliwością nie zawsze stoi „niegrzeczność”. Czasem dziecko od dłuższego czasu próbuje poradzić sobie z ciałem, które nie daje mu jeszcze wystarczającego poczucia stabilności, bezpieczeństwa i organizacji.

I właśnie dlatego rola nauczyciela jest tak ważna. Nie dlatego, że ma wszystko wiedzieć, ale dlatego, że może zauważyć. Może połączyć różne drobne sygnały w jedną całość. Może nazwać obserwację i delikatnie przekazać ją rodzicom. A czasem to właśnie od takiej spokojnej, uważnej rozmowy zaczyna się droga do realnej pomocy dziecku.

Bibliografia:

1. Goddard Blythe S., Jak osiągnąć sukcesy w nauce? Uwaga, równowaga i koordynacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011 (wydanie nowe: 2020).
2. Goddard Blythe, Jak oceniać dojrzałość neuromotoryczną do nauki? Kwestionariusze przesiewowe dla rodziców i nauczycieli oraz Test Przesiewowy INPP dla Nauczycieli, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2015.
3. Goddard Blythe S., Niedojrzałość neuromotoryczna dzieci i dorosłych. Przesiewowy test profilu INPP oraz program ćwiczeń integrujących, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2015.
4. Goddard Blythe S., Odruchy, uczenie się i zachowanie. Okno do umysłu dziecka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018 (pierwsze wydanie: Warszawa 2004).

Zapraszam na www.inpp.pl oraz IG: @INPP_POLSKA

Większość z nas posiada w domu telewizory, które co jakiś czas wymieniamy na nowsze modele, bo postęp technologiczny co chwilę nas do tego zachęca. Kiedyś telewizor nie miał pilota, wszystko obsługiwaliśmy ręcznie – dzisiaj, każdy ma pilota, większość funkcję SMART i wystarczy dobrze zaprogramować, żeby działał i sam wiedział wszystko co ma zrobić zgodnie z […]

Z dumą informujemy, że po raz kolejny jesteśmy oficjalnym partnerem i patronem medialnym prestiżowej i wyjątkowej Międzynarodowej Konferencji SI, a w jej ramach poraz pierwszy konkursu EMPIS Sensory Awards 2026 – jedynego w Polsce wyróżnienia, które w tak kompleksowy sposób docenia osoby i placówki codziennie zmieniające życie dzieci dzięki terapii integracji sensorycznej. Konkurs powstał z […]

Odruchy pierwotne są mimowolnymi wzorcami ruchowymi kontrolowanymi na poziomie pnia mózgu i występują bez świadomej kontroli. Pojawiają się w życiu płodowym i są obecne przy urodzeniu, odgrywając kluczową rolę w adaptacji dziecka do życia poza łonem matki. Tworzą podstawowy system reakcji, który umożliwia niemowlęciu oddychanie, reagowanie na bodźce, inicjowanie ruchu oraz wchodzenie w interakcję ze środowiskiem.

Rozwój dziecka można porównać do budowy domu, aby cała konstrukcja była stabilna, potrzebne są solidne fundamenty, na których opierają się kolejne etapy. W tym ujęciu odruchy pierwotne stanowią podstawę, warunkującą dalszy, harmonijny rozwój dziecka.

W typowym rozwoju odruchy pierwotne stopniowo integrują się w pierwszym roku życia, umożliwiając rozwój ruchów dowolnych, kontroli posturalnej oraz bardziej złożonych funkcji motorycznych i poznawczych. Proces ten stanowi podstawę dalszego rozwoju, w tym koordynacji, równowagi, funkcji manualnych, mowy oraz regulacji zachowania.

Konsekwencje przetrwałej aktywności odruchów

W sytuacji, gdy odruchy pierwotne nie ulegną integracji w przewidzianym czasie, mogą one wpływać na funkcjonowanie dziecka w wielu obszarach. Ich obecność może zaburzać rozwój reakcji posturalnych oraz ograniczać możliwość tworzenia dojrzałych wzorców ruchowych.  

Najczęściej obserwowane konsekwencje obejmują:

– zaburzenia napięcia mięśniowego i kontroli posturalnej

– trudności w koordynacji ruchowej i planowaniu motorycznym

– problemy z równowagą i orientacją w przestrzeni

– obniżoną jakość ruchu oraz zwiększoną męczliwość

Wpływ odruchów na funkcje poznawcze i szkolne

Przetrwała aktywność odruchów pierwotnych może również oddziaływać na funkcje poznawcze oraz gotowość szkolną. Dotyczy to w szczególności:

– koordynacji wzrokowo-ruchowej

– funkcji wzrokowych

– przetwarzania słuchowego

– koncentracji uwagi

– organizacji i sekwencjonowania działań

Dzieci mogą doświadczać trudności w czytaniu, pisaniu, przepisywaniu oraz wykonywaniu złożonych poleceń.  

 Odruchy pierwotne a regulacja zachowania

Odruchy pierwotne pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem układu nerwowego, w tym z regulacją emocjonalną i reakcjami na stres. Ich przetrwała aktywność może prowadzić do:

– zwiększonej reaktywności na bodźce

– trudności w regulacji emocji

– problemów z koncentracją

– podwyższonego poziomu napięcia

W efekcie dziecko może mieć trudności w utrzymaniu uwagi, adaptacji do nowych sytuacji oraz wyciszeniu po pobudzeniu. 

W dalszej części artykułu przeczytasz o:

Wybrane odruchy pierwotne i ich znaczenie rozwojowe

Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS)

Toniczny odruch błędnikowy (TOB)

Symetryczny toniczny odruch szyjny (STOS)

Odruch grzbietowy Galanta

 Odruch dłoniowo-bródkowy Babkina

 Odruch Moro

Bibliografia:

Leisman, G. (2025). Evaluating Primitive Reflexes in Early Childhood as a Potential Biomarker for Developmental Disabilities. Journal of Paediatrics and Child Health.

Tele-Heri, B., et al. (2025). Effects of a 6-Month Exercise Intervention on Primitive Reflexes in Children with Developmental Language Disorder. Children (MDPI).

Goodarzi, S., et al. (2025). The Relationship Between Retained Primitive Reflexes and Motor Proficiency of Elementary School Children. Journal of Motor Control and Learning.

Orabi, G. T., et al. (2025). Retained Primitive Reflexes and Their Relation to Speech Development. Egyptian Journal of Otolaryngology.

Wang, M., et al. (2025). Development of the Children’s Primitive Reflex Integration Assessment Scale. Frontiers in Psychology.

Rey-Mota, J., et al. (2025). Effectiveness of Functional Neurology Intervention on Primitive Reflexes. Frontiers in Neurology.

Rodzice zwykle jako pierwsi zauważają, trudności słuchowe u dziecka. Najczęściej ich przyczyną nie są problemy z słuchem fizycznym. Pojawiają się natomiast sytuacje, w których dziecko nie reaguje na polecenia, prosi o powtórzenie, gubi część informacji albo bardzo źle funkcjonuje w hałaśliwym otoczeniu. Takie objawy łatwo pomylić z nieuwagą, rozkojarzeniem albo trudnościami wychowawczymi. Trudności słuchowe mogą […]

Hipermobilność stawów jest to zwiększona ruchomość stawów, wykraczająca poza normy fizjologiczne dla danego wieku i płci. Częściej występuje u dziewczynek, co wiąże się m.in. z różnicami w budowie tkanki łącznej oraz wpływem hormonów. Przyjmuje się, że dolną granicą wieku, w której można dokonywać bardziej miarodajnej oceny hipermobilności, jest około 5. rok życia. Zwiększona ruchomość stawów […]

Wielkanoc to idealny moment, aby podarować dzieciom coś więcej niż tylko słodkości. Zamiast kolejnej czekolady, warto sięgnąć po prezenty, które wspierają rozwój, wyciszają i jednocześnie dostarczają mnóstwo radości. Wybór prezentu dla dziecka nie powinien być przypadkowy. Dotyczy to szczególnie zabawek sensorycznych, które – odpowiednio dobrane – mogą wspierać rozwój, regulację i codzienne funkcjonowanie dziecka. Przy […]

Kiedy mówimy o trudnościach z koncentracją uwagi, najczęściej wyobrażamy sobie dziecko z zaburzeniami rozwojowymi, niepełnosprawnościami, zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, uszkodzeniami centralnego układu nerwowego czy dysleksją rozwojową –  w takim przypadku wymagana jest specjalistyczna terapia. Mogą one jednak dotyczyć również uczniów bez diagnoz czy opinii. Co więcej, trudności z koncentracją są jednym z najczęstszych problemów, z którymi […]