Teoria, którą stworzyła dr A. Jean Ayres, zrewolucjonizowała nasze podejście do rozwoju dziecka. Dzięki jej badaniom wiemy dziś, że kluczowe dla funkcjonowania są systemy: przedsionkowy, dotykowy i proprioceptywny. Współczesna klasyfikacja zaburzeń SI opiera się na terminie zaburzenia przetwarzania sensorycznego (SPD), który opisuje, jak mózg odbiera i organizuje bodźce płynące z ciała oraz otoczenia.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czym jest współczesna typologia zaburzeń integracji sensorycznej i jak ewoluowała od czasów dr Ayres.

  • Jakie są trzy główne rodzaje zaburzeń SI według klasyfikacji SPD.

  • Jak objawia się nadwrażliwość, podreaktywność oraz poszukiwanie wrażeń sensorycznych.

  • Czym charakteryzuje się dyspraksja u dzieci oraz zaburzenia posturalne SI.

Czym są zaburzenia przetwarzania sensorycznego (SPD)?

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego to trudności neurofizjologiczne, w których bodźce są błędnie wykrywane lub niewłaściwie interpretowane. Skutkuje to nietypowymi reakcjami behawioralnymi i motorycznymi. Poniżej przedstawiamy trzy główne rodzaje zaburzeń SI oraz ich podtypy.

1. Zaburzenia modulacji sensorycznej

Jest to nieprawidłowe reagowanie na intensywność bodźców. Dziecko z tym zaburzeniem nie potrafi dostosować swojej reakcji do natury bodźca, co wpływa na jego emocje i koncentrację. Wyróżniamy tu trzy subtypy:

  • Nadwrażliwość sensoryczna: Zbyt silna i gwałtowna reakcja na dotyk, światło czy dźwięk. Często współwystępuje z niepewnością grawitacyjną.

  • Podreaktywność sensoryczna u dzieci: Ignorowanie bodźców, sprawianie wrażenia, jakby dziecko ich nie rejestrowało. Często objawia się apatią i wycofaniem.

  • Poszukiwanie wrażeń sensorycznych: Silna potrzeba intensywnych bodźców, zwłaszcza ruchu i docisku. Dzieci te bywają nadruchliwe, skaczą, zderzają się z przedmiotami i szukają ekstremalnych wrażeń.

2. Zaburzenia ruchowe o bazie sensorycznej

Ten typ zaburzeń wpływa na to, jak dziecko porusza się i kontroluje swoje ciało. W tej kategorii wyróżniamy dwa kluczowe problemy:

Zaburzenia posturalne SI

Objawiają się trudnościami ze stabilizacją ciała. Dziecko może mieć niskie napięcie mięśniowe, słabą równowagę i trudności z automatycznym dostosowaniem postawy do wykonywanej czynności. Prawidłowa kontrola posturalna jest niezbędna, by skutecznie przeciwstawiać się grawitacji.

Dyspraksja u dzieci – objawy

Dyspraksja to trudność w planowaniu i wykonywaniu nowych ruchów. Dziecko z dyspraksją może wydawać się niezgrabne, mieć problem z kopaniem piłki, samoobsługą (ubieraniem się) czy nauką nowych umiejętności motorycznych. Często maskuje swoje trudności, przyjmując rolę „klasowego klauna” lub unikając wyzwań.

3. Zaburzenia różnicowania sensorycznego

Te zaburzenia polegają na problemach z interpretacją jakości bodźca. Dziecko rejestruje, że coś go dotknęło, ale nie potrafi określić co to jest, jaki ma kształt lub skąd pochodzi bez patrzenia na dany przedmiot. Dotyczy to m.in. deficytów w przetwarzaniu informacji:

  • wzrokowo-przestrzennych,

  • słuchowych,

  • dotykowych.

Klasyfikacja zaburzeń SI – dlaczego jest ważna?

Właściwe przypisanie objawów do konkretnego typu w typologii zaburzeń integracji sensorycznej pozwala terapeutom przygotować precyzyjny plan pracy. Każdy z powyższych rodzajów zaburzeń SI wymaga innego podejścia – od wyciszania nadwrażliwości po intensywne ćwiczenia stymulujące układ przedsionkowy i proprioceptywny.