Integracja sensoryczna jest to podświadomy proces neurologiczny, w którym mózg segreguje, rozpoznaje, interpretuje i integruje wrażenia płynące ze zmysłów. Jego zadaniem jest organizacja bodźców dla celowego działania, tzw. reakcji adaptacyjnej.

Przykład: siedząc przy stole, bujasz się lekko na krześle. Nagle tracisz nad siedziskiem panowanie i przechylasz się do tyłu. Twój mózg dzięki integracji sensorycznej, kazał ci się obronić przed upadkiem. Napiął mięśnie, wysunął głowę do przodu, dłonie złapały się stołu, a ty z powrotem złapałeś równowagę.

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego to trudności w odbieraniu, przetwarzaniu i organizowaniu bodźców zmysłowych przez układ nerwowy. Prowadzą do dezorganizacji zachowania, problemów z uczeniem się, motoryką i emocjami. Warto jednak pamiętać, że nie każda trudność sensoryczna jest zaburzeniem, bowiem każdy z nas w inny sposób interpretuje dany bodźce. Niektórzy preferują potrawy ostre, inni łagodne. Niektórzy lubią spać pod ciężką kołdrą, inni bez przykrycia. Są osoby, które będą uwielbiały wszelkie karuzele i tacy, którzy nie mogą spoglądać w kierunku kręcących zabawek. Każda z tych preferencji, buduje nasz własny, indywidualny profil sensoryczny. Kiedy możemy więc mówić o zaburzeniu? Kiedy wyżej wspomniana dezorganizacja wpływa na jakość życia dziecka i/lub rodziny. Najczęstszymi trudnościami z jakimi zgłaszają się rodzice na konsultacje do terapeutów integracji sensorycznej to: trudności z koncentracją, nadpobudliwość, niechęć do wybranych faktur, konsystencji, szczypanie, gryzienie, drapanie. Jednak podczas pierwszego wywiadu z rodzicem i obserwacji dziecka udaje się zaobserwować również inne trudności, na które rodzic nie zwracał uwagi, ponieważ często, staje się to jego codziennością. Mniej oczywistymi trudnościami, które mogą wynikać z zaburzeń przetwarzania sensorycznego jest choroba lokomocyjna, problemy ze snem, trudności z trzymaniem moczu, wybiórczość pokarmowa.

 

Rodzicu, jeżeli jest coś co niepokoi cię w zachowaniu twojego dziecka i wahasz się, czy umówić się na konsultację do terapeuty integracji sensorycznej, na stronie Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej (PSTIS) dostępny jest przesiewowy, darmowy kwestionariusz sensomotoryczny, który pozwoli wstępnie ocenić ci reakcje na dane bodźce twojego dziecka i pomoże ci podjąć decyzję o dalszych krokach.

<Link do kwestionariusza sensomotorycznego>

Jeżeli ciągle jesteś niepewny czy skonsultować swoje dziecko, zastanów się czy:

  1. Problem przeszkadza dziecku: w nabywaniu umiejętności szkolnych, budowaniu relacji z innymi dziećmi, ma trudności motoryczna np. nie może nauczyć się jeździć na rowerze, potyka się, niechętnie uczestniczy w życiu społecznym, ma niską samoocenę, czuje się wykluczone;
  2. Problem przeszkadza innym: jego trudności przeszkadzają innym w nabywaniu umiejętności szkolnych np. wierci się, często wstaje od stołu, ma słabe relacje z rówieśnikami ponieważ zdarza się, że kogoś popchnie, uderzy itp., jeśli nauczyciele często skarżą się na jego zachowanie lub kiedy w placówce jest spokojne, ale w domu nie potraficie sobie z nim poradzić;
  3. Jeśli wiele osób z otoczenia mówi sugeruje ci, abyś poszukał pomocy, prawdopodobnie te osoby chcą dla ciebie i twojego dziecka jak najlepiej, a jeśli jest coś co może ułatwić mu funkcjonowanie, spróbuj.

Konsultacja integracji sensorycznej – jak się przygotować?

Pierwsza rozmowa z terapeutą integracji sensorycznej, będzie dotyczyła całego rozwoju sensomotorycznego dziecka. Jeżeli wypełniłeś, powyższy kwestionariusz warto wziąć go ze sobą. Wielu terapeutów przesyła również własne pytania i prosi o ich wypełnienie i przyniesienie na pierwsze spotkanie. Warto wypełnić go rzetelnie, ponieważ wywiad to główne źródło informacji o przebiegu rozwoju twojego dziecka. O co będzie pytał terapeuta?

  • Okres przedporodowy
  • Okres niemowlęcy
  • Osiąganie kolejnych kamieni milowych
  • Rozwój mowy
  • Umiejętności samoobsługowe
  • Umiejętności motoryczne
  • Wszelkie problemy medyczne (warto wziąć ze sobą książeczkę zdrowia)
  • Funkcjonowanie w domu, placówce i relacje z innymi dziećmi
  • Preferencje sensoryczne

Trudności z przetwarzaniem sensorycznym wpływają na wiele sfer życia, dlatego należy dokładnie zastanowić się jak wygląda wasza codzienność. Pierwsze spotkanie to nie tylko wywiad z rodzicem, to również obserwacja dziecka podczas zabawy swobodnej i kierowanej. Warto porozmawiać z maluchem, aby nie stresował się i zachowywał naturalnie, ponieważ to właśnie na swobodnych reakcjach nam zależy. I ty rodzicu, postaraj się nie ingerować za bardzo w jego zachowanie, czasami nawet najmniejsza reakcja dziecka na dany bodziec ma ogromne znaczenie. Konsultacje to również czas na obserwację zabawy kierowanej, terapeuta pomaga dziecku oswajać się z otoczeniem i proponować różne zabawy, jednocześnie obserwując. Pamiętaj, że terapia integracji sensorycznej opiera się na ruchu, warto więc ubrać dziecko w strój wygodny, nie krępujący, długie włosy związać i mieć ze sobą wodę.

Po wywiadzie i obserwacji dziecka wraz terapeutą podejmiecie decyzję o kolejnych krokach. Być może okaże się, że na jednej konsultacji zakończycie, możecie dostać zalecenia do domu (tak zwaną dieta sensoryczna), jeżeli jest taka potrzeba, terapeuta może skierować was do innych specjalistów. Pierwsze spotkanie – konsultacyjne może jednak przyjąć wymiar pierwszego z trzech lub czterech spotkań diagnostycznych.

Ocena procesów integracji sensorycznej – jak się przygotować?

Ocenę procesów integracji sensorycznej (potocznie nazywana diagnozą integracji sensorycznej) przeprowadza terapeuta posiadający do tego odpowiednie uprawnienia (posiadający dyplom/certyfikat). Na diagnozę procesów integracji sensorycznej składa się: wywiad z rodzicem i arkusze sensomotoryczne, obserwacja zabawy swobodnej dziecka, obserwacja zabawy kierowanej, obserwacja kliniczna, testy standaryzowane.

Wywiad z rodzicem oraz zabawę swobodną i kierowaną omówiliśmy sobie wyżej, ponieważ najczęściej odbywa się ona na tak zwanym spotkaniu konsultacyjnym. Jakimi testami standaryzowanymi posługują się specjaliści w Polsce?:

  • Testy Południowo – Kalifornijskie (SCIST) – 4 – 8,11 roku życia
  • Bateria SIPT – 4 – 8,11 roku życia
  • Testy EASI – 3 – 12,11 roku życia
  • Polskie Standaryzowane Testy Integracji Sensorycznej (PSTIS) – 4 – 9 roku życia
  • Program KATIS – poniżej 4 roku życia.

Każda z wyżej wymienionych baterii diagnostycznych wymaga od terapeuty oddzielnych uprawnień. Bardzo często spotykam się z diagnozami opartymi jedynie na wywiadzie i obserwacji dziecka – nie jest to jednak narzędzie standaryzowane i warto na to zwrócić uwagę!

Proces diagnostyczny podzielony jest na kilka spotkań, ponieważ niektóre zadania składające się na ocenę, mogą na siebie wpływać zaburzając wynik. Zaleca się więc wykonanie ich innego dnia. Najczęściej spotykany przebieg procesu diagnostycznego:

  • Pierwsze spotkanie – wywiad z rodzicem, obserwacja zabawy swobodnej i kierowanej dziecka, kwestionariusz sensomotoryczny
  • Drugie spotkanie – obserwacja kliniczna, pierwsza część testów standaryzowanych
  • Trzecie spotkanie – druga część testów standaryzowanych
  • Czwarte spotkanie – wręczenie rodzicowi dokumentu z oceną procesów integracji sensorycznej dziecka, omówienie jej z rodzicem

Rodzicu, omówienie diagnozy procesów integracji sensorycznej powinno być standardem w każdym miejscu, nie może być tak, że wychodząc z dokumentem, w dalszym ciągu nie wiesz co dzieje się z twoim dzieckiem!

Ocena procesów integracji sensorycznej, może okazać się męcząca dla dziecka, szczególnie tego z trudnościami sensorycznymi. Postaraj się, aby było ono wypoczęte, najedzone i napojone, ubrane w wygodny strój, włosy związane, nie miało ze sobą dystraktorów (np. smartwatch, telefon).

Otrzymałem diagnozę procesów integracji sensorycznej – i co dalej?

Rzetelna diagnoza stanowi podstawę do rozpoczęcia procesu terapeutycznego. Cały proces diagnostyczny powinien wyłonić lub wykluczyć zaburzenia integracji sensorycznej, określić problem, który blokuje rozwój dziecka, wyznaczyć kierunek terapii oraz określić zalecenia do pracy w domu i placówce (dieta sensoryczna). Dostając dokument możesz (jeśli masz to zalecone) rozpocząć terapię integracji sensorycznej w dowolnym miejscu – to nie musi być to, które wydało diagnozę!

Rodzic podejmujący decyzję o uczestnictwie swojego dziecka w terapii integracji sensorycznej, bardzo często spotyka się z wieloma mitami dotyczącymi tejże metody. Zapytałam rodziców i specjalistów z jakimi mają do czynienia najczęściej:

  1. MIT: Po co mu terapia integracji sensorycznej skoro to samo ma na podwórku lub placu zabaw?

FAKT: Dziecko rozwijające się prawidłowo nie potrzebuje specjalistycznej terapii, ponieważ w trakcie zabawy jego mózg podlega naturalnej stymulacji sensorycznej. Natomiast dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej bawi się, lecz nie w sposób integrujący bodźce. Potrzebne jest mu odpowiednie środowisko, przystosowane do jego potrzeb, a takie tworzy terapeuta aranżując otoczenie podczas terapii. Zabawa na placu zabaw to nie jest to samo co terapia integracji sensorycznej.

 

  1. MIT: Dziecko na terapii integracji sensorycznej tylko się bawi.

FAKT: Terapia integracji sensorycznej to tak zwana „naukowa zabawa” – dziecko czerpie przyjemność z przebywania w sali, ale każde działanie ma swój określony cel.

 

  1. MIT: Wystarczy, że dziecko pochodzi na terapię, a ty od czasu do czasu wyjdziesz z nim na plac zabaw.

FAKT: Terapia integracji sensorycznej (jak każda terapia) opiera się na współpracy z naturalnym środowiskiem dziecka – czyli z tobą rodzicu. Nie oczekujmy efektów, bez wypełniania zaleceń z diety sensorycznej.

 

  1. MIT: Nie musimy chodzić na terapię, bo dziecko ma zajęcia sensoryczne w grupie przedszkolnej.

FAKT: Grupowe zajęcia sensoryczne bywają bardzo rozwijające, nie jest to jednak terapia integracji sensorycznej – ona zawsze powinna odbywać się 1:1! Terapia ta jest skonstruowana pod indywidualny profil sensoryczny twojego dziecka i skierowana na jego potrzeby. Grupowe zajęcia sensoryczne nigdy jej nie zastąpią.

 

  1. MIT: Terapia integracji sensorycznej to lek na wszystko.

FAKT: Terapia integracji sensorycznej nie pomoże każdemu i z każdym problemem, nawet jeśli dane dziecko ma trudności sensoryczne. Czasami problem jest zbyt poważny, czasami należy rozpocząć pracę od innej terapii, czasami dziecko uczestniczy w tak wielu procesach terapeutycznych, że kolejna sesja będzie przynosiła odwrotny skutek, a czasami problem tkwi gdzieś głębiej.

Bibliografia:

  1. Ayres A. J., Dziecko a integracja sensoryczna, Gdańsk 2022.
  2. Kranovitz C. S., Nie-zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego – diagnoza i postępowanie, Gdańsk 2021.
  3. Palicka I., Emich – Widera E., Przybyla O., Kazek B., Integracja sensoryczna a przetwarzanie sensoryczne. Podręcznik, Warszawa 2025.
  4. Przyrowski Z., Kwestionariusz Rozwoju Sensomotorycznego, Warszawa 2014.
  5. Przyrowski Z., Integracja sensoryczna. Teoria, diagnoza, terapia, 2019.
  6. https://katis.pl/ (dostęp: 30.04.2026).
  7. http://w.pstis.pl/pl/html/index.php?str=podstrona_kwestionariusz (dostęp: 30.04.2026).