Chociaż trudności z przyjmowaniem pokarmów u dzieci są powszechne, mogą mieć różną postać i przede wszystkim różnorodne podłoże. Zachowania żywieniowe, które obserwujemy u dzieci stanowią często wynik złożonej interakcji czynników biologicznych, środowiskowych i oczywiście sensorycznych. W przypadku czynników sensorycznych największą rolę będą odgrywać zaburzenia modulacji sensorycznej, w tym nadmierne reakcje na bodźce sensoryczne, a przede wszystkim na bodźce dotykowe. Nadwrażliwość dotykowa, szczególnie w obszarze ustno-twarzowym, może w sposób znaczący wpływać na akceptację pokarmów i selektywność pokarmową.

Jedzenie to przecież nie tylko wygląd, zapach czy smak, ale przede wszystkim tekstura i konsystencja pokarmu, które poznajemy, kiedy dotykamy pokarmu czy umieszczamy go w swojej buzi, by następnie nim manipulować gryząc lub żując. Badania wykazują, że dzieci, które gorzej tolerują bodźce dotykowe, przede wszystkim w obszarze jamy ustnej, częściej odrzucają pokarmy, ale to nie jedyne trudności z jedzeniem, które będziemy obserwować w tej grupie.

U dzieci nadwrażliwych na bodźce dotykowe możemy zaobserwować:

  • Problemy z przyjmowaniem pokarmów już na etapie karmienia piersią. W grupie tej obserwujemy mniejszą tolerancję kontaktu skóry, negatywne reakcje na dotyk, w tym dotyk brodawki, ale też trudność z regulacją podczas karmieni. Niemowlęta nadmiernie reagujące na dotyk mogą być niespokojne i rozdrażnione w czasie karmienia,
  • Ograniczoną własną intraoralną stymulację (mouthing). Taka stymulacja pozwala w naturalny sposób przesunąć granicę odruchu wymiotnego, jest też doskonałym przygotowaniem do rozszerzania diety. Dziecko w ten sposób dostarcza sobie stymulacji, ale też doskonali między innymi ruchy języka. Dzieci z nadwrażliwością dotykową bardzo często ten etap pomijają lub przechodzą go w ograniczony sposób, co może nasilać problemy z rozszerzaniem diety i generalnie problemy z jedzeniem.
  • Wygórowany odruch wymiotny,
  • Niechęć do samodzielnego jedzenia, ponieważ niesie to ryzyko pobrudzenia się,
  • Silne preferencje co do sposobu przygotowania pokarmów. Przewidywalność daje poczucie bezpieczeństwa, nawet drobne zmiany w przygotowaniu posiłku mogą być źródłem nieprzyjemnych doznań, odruchów wymiotnych i utraty poczucia bezpieczeństwa,
  • Unikanie określonych tekstur. Najtrudniejsze są pokarmy mieszane, zawierające grudki, możemy też zaobserwować niechęć do pokarmów włóknistych i śliskich, zamiast tego obecna jest silna preferencja pokarmów o konsystencjach gładkich, jednolitych, również takich, które są suche i nie niosą ryzyka pobrudzenia się. Im wyższy poziom nadwrażliwości sensorycznej, tym wyższa preferencja pokarmów miękkich, o jednorodnych teksturach.
  • Trudności z przejściem na pokarmy stałe, a co za tym idzie spożywanie pokarmów o konsystencjach nieadekwatnych do wieku,
  • Negatywne odczucia i reakcje na bodźce dotykowe w jamie ustnej mogą nasilać niechęć do jedzenia i utrwalać awersję pokarmową,
  • Wybiórczość pokarmową charakteryzującą się tym, że dziecko konsekwentnie odmawia jedzenia pokarmów, które nie należą do grupy preferowanej,
  • Monotonną dietę, co może skutkować niedoborami żywieniowymi, a w przypadku skrajnej wybiórczości pokarmowej niedoborami masy ciała i wzrostu,
  • Na skutek zbyt długiego jedzenia pokarmów miękkich i wysoko przetworzonych dziecko może mieć trudności z gryzieniem i żuciem, jest też narażone na nieprawidłowości w zakresie rozwoju i budowy twarzoczaszki,
  • Osoby dorosłe, które w dalszym ciągu prezentują nadwrażliwość na dotyk mogą jeść wybiórczo i być bardzo ostrożne w zakresie otwierania się na nowe smaki. Zwykle przygotowując jedzenie skrupulatnie przestrzegają przepisów kulinarnych i niechętnie eksperymentują w kuchni.

Rodzic też może być nadwrażliwy na dotyk.

Co ciekawe, niepowodzenie w karmieniu piersią może być też wynikiem nadwrażliwości dotykowej samej mamy. Mamy karmiące, które nadmiernie reagują na bodźce dotykowe doświadczają więcej dyskomfortu i fizycznego bólu w trakcie karmienia swojego dziecka, co może spowodować wcześniejszą rezygnację z karmienia piersią.

Najważniejsze to zrozumieć podłoże trudności z jedzeniem dziecka.

Zrozumienie podłoża trudności z przyjmowaniem pokarmów pozwala w sposób indywidualny dopasować strategie i oddziaływania terapeutyczne. Wczesna identyfikacja problemów, daje szansę na szybsze wsparcie, ale też zapobiega nawarstwianiu się problemów, które w pewnym momencie nie wpływają wyłącznie na zdrowie i rozwój dziecka, ale również na funkcjonowanie całej rodziny. Dlatego to niezwykle ważne, aby nie postrzegać dziecka jako „to niejadek, u nas w rodzinie to normalne” lub „powiedziano nam, że to minie”, tylko faktycznie starać się zrozumieć co stoi za wybiórczym jedzeniem tego konkretnego dziecka. Warto pamiętać również, że sam problem z jedzeniem jest przede wszystkim doświadczeniem trudnym, a niekiedy wręcz traumatycznym dla samego dziecka. I wreszcie, nie każde dziecko jedzące wybiórczo to dziecko z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, jak również nie każde dziecko z zaburzeniami si będzie miało problemy z przyjmowaniem pokarmów.

Bibliografia: 

  1. Food texture acceptance, sensory sensitivity, and food neophobia in children and their parents.

Cappellotto M., i in. Foods 10, (2010)

  1. Feel your food. The influence of tactile sensitivity on picky eating in children.

Nederkoorn Ch. i in. Appetite, Volume 84, 7-10 (2015)

  1. Breastfeeding- related pain, sensory over-responsiveness and exclusive breastfeeding at 6 months: A prospective cohort study.

Freund-Azaria A., i in. Women’s health issues, Volume 34 (1), 80-89 (2024)

  1. Wpływ zaburzeń przetwarzania sensorycznego na żywienie, stan odżywienia i zaburzenia odżywiania” w pierwszym polskim podręczniku dla terapeutów integracji sensorycznej. Baj-Lieder M. i in.(2024) Integracja Sensoryczna a przetwarzanie sensoryczne- podręcznik. Emich-Widera E., PZWL