Wstęp

„To dziecko ciągle się rusza. Na pewno poszukuje bodźców przedsionkowych.”

To jeden z najczęściej wypowiadanych wniosków podczas konsultacji i obserwacji dzieci. Tymczasem wzmożona potrzeba ruchu nie zawsze oznacza poszukiwanie przedsionkowe. Bardzo często podobne zachowania obserwujemy również u dzieci z podwrażliwością przedsionkową.

Oba obrazy kliniczne mogą wydawać się podobne. Dziecko jest aktywne, często szuka ruchu, nie lubi siedzieć w miejscu, wspina się, biega i wykonuje liczne aktywności ruchowe. Jednak mechanizm leżący u podstaw tych zachowań jest zupełnie inny. To z kolei ma ogromne znaczenie dla planowania terapii.

W praktyce terapeutycznej rozróżnienie podwrażliwości przedsionkowej od poszukiwania przedsionkowego bywa jednym z większych wyzwań diagnostycznych.

 

Dlaczego terapeuci mylą te dwa obrazy?

Najczęściej dlatego, że obserwują zachowanie, a nie jego funkcję.

Dwoje dzieci może przez całą terapię skakać na trampolinie. Jedno robi to dlatego, że układ nerwowy słabo rejestruje bodźce ruchowe i potrzebuje ich więcej, aby osiągnąć odpowiedni poziom pobudzenia. Drugie natomiast odczuwa ruch prawidłowo, ale aktywnie go poszukuje, ponieważ sprawia mu przyjemność i pomaga regulować układ nerwowy.

Z zewnątrz zachowanie wygląda podobnie. Różnica tkwi jednak w przyczynie.

 

Czym jest podwrażliwość przedsionkowa?

Podwrażliwość przedsionkowa występuje wtedy, gdy układ nerwowy odbiera bodźce ruchowe słabiej niż większość osób.

Dziecko potrzebuje większej ilości lub większej intensywności ruchu, aby zauważyć bodziec i odpowiednio na niego zareagować.

W praktyce często obserwujemy:

  • trudności z oceną prędkości ruchu,
  • słabsze reakcje równoważne,
  • obniżoną świadomość ruchu własnego ciała,
  • potrzebę intensywniejszej stymulacji ruchowej,
  • wydłużony czas reakcji na zmianę pozycji ciała,
  • pozorną „odporność” na ruch.

Takie dzieci często sprawiają wrażenie mniej pobudzonych lub mniej zaangażowanych w aktywności ruchowe niż ich rówieśnicy.

 

Czym jest poszukiwanie przedsionkowe?

Poszukiwanie przedsionkowe należy do zaburzeń modulacji sensorycznej.

Dziecko odbiera bodźce ruchowe, ale stale ich potrzebuje i aktywnie ich poszukuje. Ruch pomaga mu organizować układ nerwowy, zwiększać poziom pobudzenia lub utrzymywać optymalny stan regulacji.

Typowe zachowania obejmują:

  • ciągłe kręcenie się,
  • huśtanie na krześle,
  • wspinanie na meble,
  • skakanie przy każdej okazji,
  • bieganie bez wyraźnego celu,
  • inicjowanie zabaw związanych z ruchem,
  • trudności z pozostaniem w bezruchu.

Dziecko często samo organizuje sobie dodatkowe doświadczenia ruchowe.

 

Kluczowa różnica – kto inicjuje ruch?

Jedną z najbardziej pomocnych wskazówek diagnostycznych jest obserwacja spontanicznego zachowania dziecka.

Dziecko poszukujące przedsionkowo aktywnie organizuje sobie ruch. Samodzielnie wspina się, skacze, huśta, wiruje i szuka okazji do aktywności.

Dziecko z podwrażliwością przedsionkową nie zawsze będzie inicjowało ruch. Często potrzebuje zachęty lub stworzenia odpowiednich warunków. Gdy jednak ruch już się pojawi, może preferować większą intensywność bodźców niż większość dzieci.

 

Jak reagują na intensywny ruch?

To kolejna cenna wskazówka.

Dzieci poszukujące przedsionkowo często domagają się kolejnych doświadczeń ruchowych. Po zakończeniu aktywności chcą więcej i więcej.

Natomiast dzieci z podwrażliwością przedsionkową mogą potrzebować silniejszych bodźców, aby je zauważyć, ale niekoniecznie będą ich aktywnie poszukiwać po zakończeniu aktywności.

 

Co obserwować podczas diagnozy?

Podczas diagnozy warto zwrócić uwagę na kilka obszarów:

Zachowanie spontaniczne

Czy dziecko samo organizuje sobie ruch?

Reakcję na sprzęt terapeutyczny

Czy od razu kieruje się do huśtawek, platform, hamaków i urządzeń obrotowych?

Funkcjonowanie w grupie

Czy stale zmienia pozycję ciała?
Czy często opuszcza miejsce pracy?
Czy szuka ruchu nawet podczas aktywności stolikowych?

Wywiad z rodzicami

Rodzice często dostarczają najcenniejszych informacji dotyczących codziennego funkcjonowania dziecka.

Warto pytać:

  • Jak dziecko spędza wolny czas?
  • Jakie zabawy wybiera spontanicznie?
  • Czy często wspina się na meble?
  • Czy lubi szybkie karuzele i huśtawki?
  • Czy trudno mu usiedzieć podczas posiłku?

Obserwacja w gabinecie

Podwrażliwość przedsionkowa

Poszukiwanie przedsionkowe

Wejście do sali SI

Rozgląda się, czeka na wskazówki terapeuty, nie podbiega od razu do sprzętu.

Od razu biegnie do huśtawki, trampoliny lub platformy. Trudno zatrzymać je przy rozmowie.

Huśtawka

Po kilku minutach prosi o mocniejsze pchanie lub większy zakres ruchu.

Już od początku chce huśtać się bardzo wysoko i szybko. Gdy schodzi, po chwili wraca ponownie.

Krzesło przy stoliku

Siedzi spokojniej, ale może sprawiać wrażenie ospałego lub wolniej reagującego.

Nieustannie buja się, wierci, zmienia pozycję lub wstaje bez wyraźnej potrzeby.

Tor przeszkód

Pokonuje go dopiero po zachęcie.

W trakcie potrzebuje silniejszych doświadczeń ruchowych, aby się rozkręcić.

Samodzielnie wielokrotnie wraca na najbardziej ruchowe elementy toru i próbuje je wykonywać coraz intensywniej.

Karuzela obrotowa

Może nie zgłaszać dyskomfortu nawet po dłuższym obracaniu,

ale nie domaga się kolejnych obrotów.

Sam prosi o więcej obrotów, śmieje się, inicjuje kolejne próby i trudno zakończyć aktywność.

Zmiana aktywności

Bez większego protestu przechodzi do kolejnego zadania.

Frustruje się, gdy trzeba zakończyć aktywność ruchową i przejść do spokojniejszego ćwiczenia.

Swobodna zabawa

Wybiera różne zabawy. Ruch nie zawsze jest pierwszym wyborem.

Nawet podczas zabawy konstrukcyjnej szuka okazji do skakania, wspinania lub biegania.

 

Znaczenie dla planowania terapii

Prawidłowe rozróżnienie obu obrazów klinicznych jest kluczowe dla skuteczności terapii.

W przypadku podwrażliwości przedsionkowej, celem będzie zwiększanie jakości odbioru informacji ruchowych oraz rozwijanie reakcji równoważnych i posturalnych.

W przypadku poszukiwania przedsionkowego ważniejsze staje się dostarczanie odpowiednio dobranych doświadczeń ruchowych oraz nauka samoregulacji.

Choć stosowane aktywności mogą być podobne, ich dawkowanie, intensywność i cele terapeutyczne będą znacząco się różnić.

 

Podsumowanie

Podwrażliwość przedsionkowa i poszukiwanie przedsionkowe mogą prezentować się podobnie, jednak wynikają z odmiennych mechanizmów neurofizjologicznych.

Kluczem do prawidłowej diagnozy nie jest obserwacja samego ruchu, ale zrozumienie funkcji, jaką pełni on dla dziecka.

Zadaniem terapeuty integracji sensorycznej jest odpowiedzenie na pytanie nie tylko „co robi dziecko?”, ale przede wszystkim „dlaczego to robi?”. Dopiero wtedy możliwe jest zaplanowanie terapii odpowiadającej rzeczywistym potrzebom układu nerwowego.