W gabinecie często spotykam dzieci, o których dorośli mówią: „on się o wszystko złości”, „ona wszystkiego się boi”, „szybko się odpala”, „nie potrafi się skupić”, „źle reaguje na hałas”, „przesadza”.
Z zewnątrz wygląda to jak problem z zachowaniem. W praktyce terapeuty integracji sensorycznej
i terapeuty INPP bardzo często widać jednak, że pod tym zachowaniem stoi coś więcej – układ nerwowy, który po prostu sobie nie radzi ze światem.
Jednym z czynników, które warto wtedy brać pod uwagę, jest niewyhamowany odruch Moro. To nie jest wyjaśnienie wszystkich trudności dziecka i nie każdy objaw wynika właśnie z tego odruchu, ale w wielu przypadkach jest to ważny element obrazu klinicznego, który pomaga lepiej zrozumieć zachowanie dziecka, jego reakcje na bodźce i trudności w codziennym funkcjonowaniu.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
ADHD jest najczęściej diagnozowanym zaburzeniem neurobehawioralnym w dzieciństwie. Aktualnie szacuje się powszechność ADHD wśród dzieci szkolnych w USA od 4-6% do nawet 13%. W Polsce również szacuje się występowanie tego zespołu u 4 do 6% populacji. Zespół ADHD manifestuje złożoność i różnorodność symptomów, często ujawnia nawrotowy i falowy przebieg. Niestety, nie ma jasności i zgody co do jego oceny i klasyfikacji, metod diagnozowania, sposobów leczenia, usprawniania i korygowania. Po raz pierwszy został opisany w 1902 roku, ale dopiero lata sześćdziesiąte ubiegłego stulecia przyniosły prawdziwy wzrost zainteresowania tą problematyką. Przez lata we wszystkich opisach tego zespołu podkreślano nadmierny poziom aktywności ruchowej i uznawano ją za jeden z wiodących objawów. Dziś przyjmuje się, że w zespole ADHD występuje nieuzasadniona nieumiejętność skupienia uwagi, impulsywność reakcji i nadpobudliwość ruchowa. Według klasyfikacji ICD-10 to zaburzenie neurorozwojowe przejawiające się znaczącymi problemami wykonawczymi, takimi jak hamowanie impulsów i kontrola uwagi. W szkole obserwuje się u dzieci z ADHD najczęściej niezdolność do utrzymania uwagi na zadaniu, kłopoty z organizacją i kończeniem pracy, trudności w dostosowaniu się do poleceń nauczyciela, problemy z utrzymaniem pozycji siedzącej, nadaktywność ruchową czy wreszcie impulsywność emocjonalną. W domu rodzice obserwują również nadaktywność ruchową, niespożytą energię, trudności z dłuższą zabawą, robienie to na co w danej chwili ma się ochotę, nie zwracanie uwagi na niebezpieczeństwo fizyczne, czasem problemy związane ze snem i zaburzenia w relacjach społecznych. Zagadnienie diagnozy ADHD jest niezwykle złożone i kontrowersyjne, wymagające ścisłej współpracy psychologów, pedagogów, lekarzy, rodziców i nauczycieli.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
„To dziecko ciągle się rusza. Na pewno poszukuje bodźców przedsionkowych.”
To jeden z najczęściej wypowiadanych wniosków podczas konsultacji i obserwacji dzieci. Tymczasem wzmożona potrzeba ruchu nie zawsze oznacza poszukiwanie przedsionkowe. Bardzo często podobne zachowania obserwujemy również u dzieci z podwrażliwością przedsionkową.
Oba obrazy kliniczne mogą wydawać się podobne. Dziecko jest aktywne, często szuka ruchu, nie lubi siedzieć w miejscu, wspina się, biega i wykonuje liczne aktywności ruchowe. Jednak mechanizm leżący u podstaw tych zachowań jest zupełnie inny. To z kolei ma ogromne znaczenie dla planowania terapii.
W praktyce terapeutycznej rozróżnienie podwrażliwości przedsionkowej od poszukiwania przedsionkowego bywa jednym z większych wyzwań diagnostycznych.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
Zaburzenia modulacji sensorycznej (Sensory Modulation Disorders – SMD) należą do najczęściej opisywanych trudności w zakresie przetwarzania sensorycznego. Dotyczą one zdolności układu nerwowego do odpowiedniego regulowania reakcji na bodźce pochodzące z otoczenia oraz z własnego ciała. Osoby z zaburzeniami modulacji sensorycznej mogą reagować na bodźce zbyt intensywnie, zbyt słabo lub stale poszukiwać dodatkowych doświadczeń sensorycznych. W procesie terapii integracji sensorycznej kluczowe znaczenie ma responsywność terapeutyczna, rozumiana jako zdolność terapeuty do dostosowywania oddziaływań do indywidualnych potrzeb, możliwości oraz aktualnego stanu dziecka.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
Gabinet integracji sensorycznej kojarzy się zazwyczaj z miejscem pełnym ruchu, gdzie dzieci bez obaw skaczą na materace i wspinają się na najwyższe drabinki. Jednak w tej samej pracy spotykamy też pacjentów o zupełnie innym profilu. To dzieci, dla których wejście na niski materac staje się barierą, a prośba o zajęcie miesjca na wysokim krześle, z którego stopy nie sięgają podłogi, wywołuje paraliżujący strach. Ciało takiego malucha natychmiast sztywnieje, a w oczach pojawia się lęk. Dla terapeuty to sygnał, że może mieć do czynienia z niepewnością grawitacyjną.
Aby zrozumieć to zaburzenie, warto odwołać się do teorii dr A. Jean Ayres. Zdefiniowała ona niepewność grawitacyjną jako neurologiczne poczucie zagrożenia, będące bezpośrednią reakcją na siłę przyciągania ziemskiego. Nie wynika ono ze słabych mięśni, niezgrabności ruchowej czy niechęci dziecka do współpracy. Jest to błąd modulacji sensorycznej na poziomie pnia mózgu. W prawidłowo rozwijającym się organizmie część otolitowa układu przedsionkowego (łagiewka i woreczek) rejestruje siłę grawitacji oraz ruch liniowy. Te informacje, wraz ze wzrokiem i receptorami w mięśniach, budują poczucie bezpieczeństwa. U dziecka z lękiem grawitacyjnym system ten przetwarza bodźce w sposób wyolbrzymiony. Mózg otrzymuje zniekształcony sygnał, przez co najmniejsza zmiana położenia głowy czy nieprzewidywalne przechylenie ciała wywołują automatyczną reakcję lękową.
Badania z obszaru neuronauki, obecne m.in. w publikacjach profesora Michaela Potegala, potwierdzają, że lęk ten nie ma podłoża behawioralnego. Opisy eksperymentów klinicznych wskazują na anomalie w pniu mózgu, które utrudniają wyciszanie sygnałów o ruchu. Dla takiego układu nerwowego odchylenie głowy w tył podczas mycia włosów lub leżenia na plecach jest odbierane przez mózg tak, jakby ciało spadało w przepaść.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
Istnieje wiele teoretycznych koncepcji terapii ręki i związanych z nimi praktycznymi formami ćwiczeń. Tu zostanie przedstawiona forma terapii ręki oparta o koncepcje teorii integracji sensorycznej. Jest to specyficzna forma terapii i nie obejmuje wszystkich możliwych przyczyn zaburzeń w zakresie rozwoju manualnego dziecka czy w zakresie grafomotoryki. Nie stanowi też zamkniętego zestawu ćwiczeń i nie zawiera jedynego możliwego kanonu układu ćwiczeń. Przedstawiona forma terapii może być łączona z innymi terapiami skupiającymi się na trudnościach grafomotorycznych w tym z terapią psychopedagogiczną.
Terapia ręki jest specjalistycznym zespołem ćwiczeń mających na celu rozwój, przywrócenie czy odbudowę funkcji ręki. Jest szeroko zakrojonym oddziaływaniem na różne problemy związane z utratą lub nieprawidłowym rozwojem funkcji ręki. Może dotyczyć wielu grup w tym np. osób starszych, osób po urazach ręki, osób z różnymi zespołami, ale również dzieci i starszych z uszkodzeniami mózgu w tym np. z mózgowym porażeniem dziecięcym. Bardzo często jest to część rehabilitacji tych osób i powinna być prowadzona przez fizjoterapeutów. Proponowana terapia ręki zakorzeniona w teorii integracji sensorycznej dotyczy nie tylko bezpośrednio problemów związanych z ręką, ale również problemów z postawą, napięciem mięśni czy wrażliwością sensoryczną w szczególności w obrębie dotyku, które pośrednio choć w istotny sposób mają wpływ na sprawne funkcjonowanie ręki.
My w naszym artykule skupimy się na tej części terapii ręki, która odnosi się do małych dzieci w wieku przedszkolnym i młodszo szkolnym, które mają problemy z motoryką małą i w tym obszarze z grafomotoryką, a jednocześnie nie mają zdiagnozowanych problemów neurologicznych wymagających bardziej specjalistycznego podejścia i pracy fizjoterapeuty. Chcemy omówić tylko pewną specyficzną formę terapii ręki opartą o elementy zaczerpnięte z teorii integracji sensorycznej dr J.Ayres. W tym ujęciu terapia ręki to sztuka oceny przyczyn problemów z zakresu małej motoryki kończyny górnej, a więc barku, ramienia łokcia, przedramienia, nadgarstka i dłoni oraz sztuka doboru najlepszego zestawu ćwiczeń dla indywidualnego dziecka. Terapia ta opiera się więc na diagnozie warunkującej dobór szeregu interwencji terapeutycznych opierających się o teorię integracji sensorycznej, Jej celem jest rozwój właściwych funkcji ręki, takich które nie tylko dadzą właściwą sprawność, ale przede wszystkim rozwiną zdolności grafomotoryczne przydatne w procesie edukacji tak by unikać, zapobiegać lub w ostateczności usprawniać zdolności dzieci z dysgrafią.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
ABSTRACT (EN) –
The role of sensory integration therapy as support for speech therapy in children with articulation difficulties
Abstract
Articulation difficulties in children are increasinglyanalyzed in the context of underlying sensory-motor mechanisms that condition speech development. The aim of this article is to present the role of sensory integration (SI) therapy as a complementary approach to speech therapy in working with children experiencing articulation difficulties. Particular attention is paid to the importance of core stability and postural mechanisms as a foundation for oral-motor control.
Based on a review of the literature and the author’s clinical experience, it is shown that improved sensory processing contributes to the normalization of muscle tone, more efficient functioning of orofacial muscles, and improved articulation quality and speech comprehension.
Sensory integration therapy does not replace speech therapy interventions; rather, it creates optimal conditionsfor their effectiveness by addressing the underlying sensory-motor foundations of speech production.
Keywords
sensory integration, articulation difficulties, core stability, orofacial muscles, speech therapy
Streszczenie
Trudności artykulacyjne u dzieci coraz częściej analizowane są w kontekście bazowych mechanizmów sensoryczno-motorycznych. Celem artykułu jest przedstawienie roli terapii integracji sensorycznej (SI) jako uzupełnienia terapii logopedycznej w pracy z dziećmi z trudnościami artykulacyjnymi. Szczególną uwagę poświęcono znaczeniu stabilizacji centralnej i mechanizmów posturalnych jako podstawy kontroli oralno-motorycznej. Na podstawie analizy literatury oraz doświadczeń klinicznych wskazano, że poprawa przetwarzania sensorycznego sprzyja normalizacji napięcia mięśniowego, usprawnieniu pracy mięśni orofacjalnych oraz poprawie jakości wymowy i rozumienia mowy przez dziecko.
Słowa kluczowe: integracja sensoryczna, artykulacja, stabilizacja centralna, mięśnie orofacjalne, terapia logopedyczna
Wstęp
Prawidłowa realizacja głosek wymaga nie tylko sprawności narządów artykulacyjnych, lecz także stabilnej bazy posturalnej, umożliwiającej precyzyjne i ekonomiczne wykonanie ruchów. W praktyce logopedycznej coraz częściej obserwuje się, że dzieci z utrwalonymi trudnościami artykulacyjnymi prezentują jednocześnie obniżoną stabilizację centralną, zaburzenia napięcia mięśniowego oraz trudności w kontroli posturalnej.
Koncepcja integracji sensorycznej A. Jean Ayres dostarcza ram teoretycznych pozwalających wyjaśnić te zależności. Zgodnie z tympodejściem skuteczność terapii logopedycznej może być istotnie utrudniona, jeśli nie zostaną uwzględnione podstawowe mechanizmy sensoryczno-motoryczne. Włączenie terapii SI stwarza możliwośćoddziaływania na poziomie przyczynowym, a nie wyłącznie objawowym.
W dalszej części artykułu przeczytasz:
Kiedy myślimy o rozwoju dziecka, najczęściej przychodzą nam do głowy pierwsze kroki, pierwsze słowa czy nauka czytania. Tymczasem fundament wielu tych umiejętności powstaje dużo wcześniej dzięki prawidłowemu odbieraniu i przetwarzaniu bodźców zmysłowych. Jednym z najważniejszych zmysłów, rozwijających się już w życiu płodowym, jest zmysł dotyku. To właśnie dzięki niemu dziecko poznaje świat, buduje poczucie bezpieczeństwa, rozwija świadomość własnego ciała, uczy się relacji społecznych, a nawet przygotowuje do nauki szkolnej. Coraz więcej rodziców słyszy o integracji sensorycznej (SI), jednak nadal wielu zastanawia się: czy moje dziecko potrzebuje dodatkowej stymulacji? Jak rozpoznać trudności? Co mogę robić w domu? Kiedy warto udać się do specjalisty?
W dalszej części artykułu przeczytasz:
Zapisz się na nasz newsletter:
Jeśli cenisz nasze artykuły i naszą działalność, prosimy wspomóż nas przelewem bezpośrednim na nr konta:
14 1870 1045 2078 1057 2814 0001
Przez paypal:
Lub przekazując nam:
KRS: 0000468692
Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB): mechanika ciała, trudności w ławce i wpływ na mowę
5900w ostatnich 90 dniach
Konsekwencje zaburzeń koncentracji i uwagi słuchowej u dzieci w wieku szkolnym
3544w ostatnich 90 dniach
Mniej znaczy więcej. Jak urządzić salę przedszkolną, żeby wspierała rozwój i samodzielność dzieci
3432w ostatnich 90 dniach
EMPIS Sensory Awards 2026 – czas na docenienie bohaterów Integracji Sensorycznej!
3343w ostatnich 90 dniach
Napięcie mięśniowe – od fizjologii do praktyki terapeuty SI. Jak rozumieć napięcie mięśniowe i jak poprzez aktywność ruchową wpływać na jego funkcjonalne wykorzystanie?
3006w ostatnich 90 dniach
Wyjątkowe miejsce w internecie dla terapeutów zaburzeń Integracji Sensorycznej, jak również dla rodziców szukających porad i pomocy w wychowywaniu swoich maluchów.
