Wciąż bardzo często można usłyszeć stwierdzenie, że „małych dzieci się nie diagnozuje”, a rzetelną diagnozę integracji sensorycznej można postawić dopiero około 4. roku życia. To przekonanie przez lata było częściowo uzasadnione – dostępne testy standaryzowane i procedury diagnostyczne rzeczywiście były projektowane głównie z myślą o dzieciach w wieku przedszkolnym i szkolnym. W praktyce oznaczało to, że najmłodsze dzieci – z wyraźnymi trudnościami w regulacji, rozwoju ruchowym czy reakcjach sensorycznych – trafiały do terapeutów „za późno”, a interwencja zaczynała się dopiero wtedy, gdy objawy były już utrwalone.

System KATIS (Komputerowy Asystent Terapii Integracji Sensorycznej) powstał właśnie jako odpowiedź na tę lukę – jako standaryzowane, informatyczne narzędzie diagnostyczno-terapeutyczne przeznaczone do badania dzieci od 12. miesiąca do 4. roku życia.

Stworzony został przez zespół specjalistów Centrum Procesów Sensorycznych – Sensum Mobile w Warszawie pod kierunkiem Zbigniewa Przyrowskiego, jednego z pionierów terapii integracji sensorycznej w Polsce.

Czym jest KATIS z perspektywy terapeuty?

W najprostszym ujęciu KATIS to:

  • standaryzowane narzędzie diagnostyczne dla dzieci w wieku 12 m.ż. – 4 lata,

  • platforma informatyczna, która wspiera cały proces: od wywiadu, przez testy, po planowanie terapii,

  • program „uczący się” – analizujący dane kolejnych dzieci i dzięki temu coraz precyzyjniej szacujący ryzyko zaburzeń przetwarzania sensorycznego.

 

Zakres diagnostyczny – co ocenia KATIS?

KATIS koncentruje się na dwóch głównych obszarach:

  • zaburzeniach modulacji sensorycznej (reakcje na bodźce dotykowe, przedsionkowe, proprioceptywne, słuchowe, wzrokowe),

  • zaburzeniach ruchowych o bazie sensorycznej (planowanie ruchu, koordynacja, równowaga, jakość wzorców posturalnych).

Moduł diagnostyczny obejmuje:

  • wyskalowany wywiad z rodzicem – pytania dobrane na podstawie badań dużej grupy dzieci, ukierunkowane na objawy najbardziej skorelowane z ryzykiem zaburzeń,

  • kwestionariusze dopasowane do wieku dziecka, z oceną nasilenia trudności w różnych obszarach funkcjonowania,

  • baterię testów dotyczących modulacji sensorycznej i funkcji ruchowych uwarunkowanych sensorycznie.

Na podstawie zgromadzonych danych system generuje procentowe oszacowanie ryzyka zaburzeń w poszczególnych obszarach, co pozwala terapeucie zobaczyć nie tylko opis jakościowy, ale też profil nasilenia trudności.

 

Dlaczego standaryzacja ma znaczenie?

Do tej pory wielu terapeutów SI pracujących z dziećmi poniżej 4. roku życia opierało się głównie na:

  • własnej obserwacji klinicznej,

  • wywiadzie niestrukturyzowanym,

  • adaptacjach narzędzi przeznaczonych dla starszych dzieci.

KATIS wprowadza porządek i standaryzację do tego procesu:

  • pytania w wywiadzie i kwestionariuszach zostały wytypowane na podstawie badań nad dużą grupą dzieci,

  • skale odpowiedzi są kategoryzowane i wyskalowane dla konkretnych grup wiekowych,

  • interpretacja danych odbywa się przy użyciu algorytmów opartych na statystyce, a nie tylko na intuicji.

Dla terapeuty oznacza to, że otrzymuje narzędzie:

  • pozwalające porównać dane dziecka do norm populacyjnych (dla polskiej populacji),

  • zmniejszające ryzyko „przeoczenia” subtelnych trudności u bardzo małych dzieci,

  • ułatwiające dokumentowanie diagnozy i dalszej terapii (w raportach, opiniach, dokumentacji dla rodziców i instytucji).

 

Struktura systemu 

System KATIS został zbudowany modułowo, z myślą o różnych użytkownikach:

  1. Moduł rodzica

    Pozwala rodzicowi – przy wsparciu systemu – wypełnić szczegółowy kwestionariusz dotyczący zachowania dziecka i uzyskać informację o tym, czy istnieje zwiększone ryzyko zaburzeń przetwarzania sensorycznego. Jeśli tak – system sugeruje kontakt ze specjalistą oraz może zaproponować zestaw ćwiczeń domowych.

  2. Moduł specjalisty (psycholog, pedagog, logopeda)

    Umożliwia przeprowadzenie wstępnej oceny ryzyka zaburzeń u dzieci w żłobku, przedszkolu czy poradni – np. przez psychologa lub pedagoga, którzy nie są terapeutami SI. System podpowiada, czy dalsza diagnoza w kierunku integracji sensorycznej jest zasadna i jakie ćwiczenia można włączyć w warunkach placówki.

  3. Moduł terapeuty integracji sensorycznej

    To najbardziej rozbudowana część systemu. Zawiera narzędzia do przeprowadzenia pełnej, standaryzowanej diagnozy SI u dziecka w wieku 12 m.ż.–4 lata, z wykorzystaniem wywiadu, kwestionariuszy i testów. Po diagnozie system generuje spersonalizowany program terapii, rozpisany na miesiące, tygodnie i dni, z bazą kilkuset ćwiczeń do gabinetu i domu.

Dostęp do modułu terapeuty mają wyłącznie osoby, które ukończyły odpowiednie szkolenie i otrzymały indywidualny klucz certyfikujący.

 

„Komputer zamiast terapeuty”? – rola specjalisty w pracy z KATIS

Naturalną obawą wielu terapeutów jest pytanie: czy komputer nie zaczyna „diagnozować za mnie”?

Opis systemu wyraźnie pokazuje, że KATIS nie zastępuje terapeuty, lecz asystuje mu w kilku kluczowych zadaniach:

  • porządkuje dane – prowadzi przez ustalony schemat wywiadu, kwestionariuszy i testów,

  • analizuje wyniki – szacuje ryzyko, wskazuje obszary o największym nasileniu problemów,

  • wspiera planowanie terapii – proponuje zestawy ćwiczeń dobrane do profilu trudności dziecka,

  • ułatwia monitoring – umożliwia porównywanie wyników w czasie (np. po kilku miesiącach terapii).

To terapeuta:

  • wybiera narzędzia i formy badania adekwatne do dziecka,

  • obserwuje zachowanie, jakość ruchu, relację, regulację emocji – rzeczy, których żaden algorytm nie oceni w pełni,

  • interpretuje wyniki w kontekście klinicznym (ciąża, poród, choroby współistniejące, środowisko domowe),

  • decyduje, które rekomendacje systemu przyjąć, zmodyfikować, a które odrzucić.

KATIS można więc traktować jako standaryzowany, obiektywizujący „szkielet”, na który terapeuta nakłada swoje doświadczenie kliniczne, wiedzę o dziecku i rodzinie. Taka synergiczna praca – człowiek + narzędzie – zwiększa rzetelność diagnozy.

 

KATIS jako odpowiedź na potrzebę wczesnej interwencji

W literaturze poświęconej integracji sensorycznej od lat podkreśla się znaczenie wczesnego rozpoznania i wczesnej interwencji – zanim trudności ulegną utrwaleniu i nawarstwieniu w sferze emocjonalnej, społecznej i edukacyjnej.

Dotychczas brakowało jednak narzędzia, które:

  • obejmowałoby najmłodsze dzieci (12 m.ż.–4 lata),

  • byłoby standaryzowane dla polskiej populacji,

  • łączyłoby diagnozę i planowanie terapii w jednym systemie,

  • uwzględniałoby realia współczesnej pracy (duże kolejki, ograniczony czas, potrzeba dokumentowania).

KATIS te warunki spełnia.

Do artykułu został dołączony także wywiad z  Agnieszką Potok – terapeutką pracującą z systemem KATIS – odpowiada na trzy kluczowe pytania:

  1. Czy istnieje standaryzowane narzędzie do diagnozy tak małych dzieci?

  2. Jak konkretnie wygląda i działa KATIS w praktyce?

  3. Czy komputer może zastąpić terapeutę – jaka jest realna rola specjalisty w diagnozie KATIS?

Ten wywiad pozwoli zobaczyć KATIS nie tylko z perspektywy opisu systemu, ale przede wszystkim z punktu widzenia osoby, która na co dzień wykorzystuje go w pracy z najmłodszymi dziećmi i ich rodzinami.