ADHD jest najczęściej diagnozowanym zaburzeniem neurobehawioralnym w dzieciństwie. Aktualnie szacuje się powszechność ADHD wśród dzieci szkolnych w USA od 4-6% do nawet 13%. W Polsce również szacuje się występowanie tego zespołu u 4 do 6% populacji. Zespół ADHD manifestuje złożoność i różnorodność symptomów, często ujawnia nawrotowy i falowy przebieg. Niestety, nie ma jasności i zgody co do jego oceny i klasyfikacji, metod diagnozowania, sposobów leczenia, usprawniania i korygowania. Po raz pierwszy został opisany w 1902 roku, ale dopiero lata sześćdziesiąte ubiegłego stulecia przyniosły prawdziwy wzrost zainteresowania tą problematyką. Przez lata we wszystkich opisach tego zespołu podkreślano nadmierny poziom aktywności ruchowej i uznawano ją za jeden z wiodących objawów. Dziś przyjmuje się, że w zespole ADHD występuje nieuzasadniona nieumiejętność skupienia uwagi, impulsywność reakcji i nadpobudliwość ruchowa. Według klasyfikacji ICD-10 to zaburzenie neurorozwojowe przejawiające się znaczącymi problemami wykonawczymi, takimi jak hamowanie impulsów i kontrola uwagi. W szkole obserwuje się u dzieci z ADHD najczęściej niezdolność do utrzymania uwagi na zadaniu, kłopoty z organizacją i kończeniem pracy, trudności w dostosowaniu się do poleceń nauczyciela, problemy z utrzymaniem pozycji siedzącej, nadaktywność ruchową czy wreszcie impulsywność emocjonalną. W domu rodzice obserwują również nadaktywność ruchową, niespożytą energię, trudności z dłuższą zabawą, robienie to na co w danej chwili ma się ochotę, nie zwracanie uwagi na niebezpieczeństwo fizyczne, czasem problemy związane ze snem i zaburzenia w relacjach społecznych. Zagadnienie diagnozy ADHD jest niezwykle złożone i kontrowersyjne, wymagające ścisłej współpracy psychologów, pedagogów, lekarzy, rodziców i nauczycieli.

Badania wskazują, że ADHD może być warunkowane genetycznie. Zauważono, że dzieci których rodzice zmagają się z problemem ADHD są znacznie częściej narażone na to zaburzenie, a ryzyko jego rozwoju szacuje się wówczas nawet na 50%. Niektórzy badacze upatrują przyczyn ADHD w zmianach w budowie niektórych obszarów mózgu inni wskazują na mutacje w obrębie genów związanych z przekaźnictwem dopaminergicznym. Można by tu wymieniać jeszcze wiele przyczyn i badań na nie wskazujących jednak ja chciałbym skupić się nie tyle na opisie przyczyn i objawów ADHD co raczej na wskazaniu, iż podobne objawy do tych opisywanych w ADHD ma pewna grupa dzieci z Zaburzeniami Przetwarzania Sensorycznego. ADHD jest odrębną grupą dzieci diagnozowanych według odrębnych kryteriów i narzędzi niż dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Każda z tych grup wymaga nie tylko specyficznych narzędzi diagnostycznych, ale również odrębnych metod diagnostycznych. I jeszcze jedno każda z tych grup dzieci wymaga odrębnych specjalistów w danym typie zaburzeń, dlatego w tym artykule skupimy się na grupie dzieci która ma specyficzny rodzaj zaburzeń przetwarzania sensorycznego, ma wiele zachowań które w znaczącym stopniu utrudniają funkcjonowanie, a czasem mogą potoczne być uważane za dzieci z ADHD co jednak przy dokładnej diagnozie nie jest najczęściej rozpoznawane jako zespół ADHD. W szkole obserwuje się u tych dzieci najczęściej niezdolność do utrzymania dłuższej uwagi na zadaniu, problemy z utrzymaniem pozycji siedzącej, nadaktywność ruchową czy wreszcie impulsywność emocjonalną. W domu rodzice obserwują również nadaktywność ruchową, niespożytą energię, trudności ze skupieniem uwagi na dłuższej zabawie, czasem problemy związane z zasypianiem, jedzeniem pewnych pokarmów, wzmożoną wrażliwością na pewne bodźce (np. słuchowe czy dotykowe) i nadmierną potrzebą huśtania i skakania.

 

Zaburzenia Przetwarzania Sensorycznego

Istnieje wiele klasyfikacji zaburzeń integracji sensorycznej- zaburzeń przetwarzania sensorycznego. Szczegółowy opis tych klasyfikacji można znaleźć w mojej książce

Najczęściej stosowaną w Polsce klasyfikację przyjmuje się za L.J.Miller, która definiuje zaburzenie przetwarzania sensorycznego (sensory processing disorder SPD) jako warunkowane neurofizjologicznie zaburzenie, w którym sensoryczne dane wejściowe z otoczenia i z ciała są słabo wykrywane, modulowane i/lub niewłaściwie interpretowane, co skutkuje nietypowymi reakcjami (L.J. Miller 2013).

Wskaźnikami zaburzeń przetwarzania sensorycznego są niewłaściwe lub problematyczne motoryczne, behawioralne i związane z uwagą reakcje adaptacyjne na przewidywaną stymulację sensoryczną lub po niej. Dokładna przyczyna tych zaburzeń jest nieznana, ale wstępne badania wskazują na uwarunkowania genetyczne, prenatalne i/lub okołoporodowe oraz środowiskowe.

Klasyfikacja obejmuje trzy główne typy zaburzeń przetwarzania sensorycznego i kilka podtypów.

Główne typy to: zaburzenia modulacji sensorycznej, zaburzenia ruchowe o bazie sensorycznej i zaburzenia różnicowania. Dla potrzeb tego artykułu zaznaczę, że w zaburzeniach modulacji sensorycznej rozróżniamy nadwrażliwość sensoryczną, podwrażliwość sensoryczną i poszukiwanie bodźców sensorycznych, a w zaburzeniach ruchowych wyróżnia się dyspraksię i zaburzenia posturalne.

L.J. Miller i inni (2007) definiują zaburzenia modulacji sensorycznej jako nieprawidłowe reagowanie przejawiające się zachowaniem relatywnie niedostosowanym do stopnia, intensywności i natury bodźca sensorycznego. U dziecka pojawiają się takie zaburzenia, jeśli jego system nerwowy ma ograniczone zdolności do regulacji, organizacji stopnia intensywności i jakości reakcji na sensoryczne bodźce w stopniowalny, zorganizowany sposób. Skutkuje to problemami w rozwoju emocjonalnym i koncentracji uwagi dostosowanym do wieku dziecka.

Nadwrażliwość sensoryczna (przeciążenie sensoryczne, nadreaktywność ‒ Sensory Overresponsivity) ‒ to zachowanie charakteryzujące się szybkością reakcji, siłą reakcji oraz dłuższym czasem trwania reakcji niż przeciętnie na bodźce sensoryczne. Zaburzenie to ogranicza pojawianie się efektywnych reakcji na bodźce. Trudności w efektywnym reagowaniu pojawiają się szczególnie w nowych sytuacjach i podczas przechodzenia od jednej do drugiej aktywności. Zachowania przejawiające się umiejętnościami koniecznymi do nawiązania i podtrzymywania relacji z innymi dla osób z tym typem zaburzeń są zwykle nielogiczne i niespójne. Są raczej automatyczne, a ich intensywność zależy od tego, czy osoba jest niespodziewanie wystawiona na nieoczekiwane bodźce, czy sama ich doświadcza. Bodźce są kumulowane w systemie nerwowym. Siła reakcji zwykle jest wynikiem tej kumulacji podczas wielu zdarzeń w ciągu dnia. Zachowania można umieścić na pewnym kontinuum od aktywnych impulsywnych do pasywnych lub charakteryzujących się unikaniem. Typowe emocje powiązane z nadwrażliwością to drażliwość, chwiejność nastroju, impulsywność. Zachowanie osoby z nadwrażliwością sensoryczną zależy również od jej cech osobowych i czynników związanych z kontekstem zachodzącego zjawiska. Według L.J. Miller i inni (2007), nadwrażliwość sensoryczna uniemożliwia rozwój prawidłowych funkcjonalnych reakcji. Może dotyczyć jednego systemu sensorycznego lub wielu systemów sensorycznych. Może współwystępować z poszukiwaniem wrażeń sensorycznych (np. przedsionkowych, słuchowych), z nadwrażliwością przedsionkową i proprioceptywną itp. W tej podgrupie zaburzeń sensorycznych można wyróżnić na pierwszym miejscu nadwrażliwość dotykową w obrębie czucia powierzchniowego.

Nadwrażliwość dotykowa (czucie powierzchniowe) ‒ jest zaburzeniem powodującym wzmożoną reakcję na dotyk, skutkującą poczuciem fizycznego dyskomfortu, bólu i stresu oraz pragnieniem ucieczki z sytuacji, w której doświadczamy określonych rodzajów stymulacji dotykowej. Nadwrażliwość dotykowa nazywana była przez J. Ayres obronnością dotykową. W doświadczeniach klinicznych obserwuje się, że szczególnie wrażliwe dotykowo mogą być szyja, przedramiona, twarz i stopy. Każdy może nie lubić chodzić do dentysty, lecz osoba z obronnością może czuć się nieprzyjemnie nie z powodu bólu, lecz dlatego, że ktoś coś robi wokół jej ust lub że palce dentysty są w jej jamie ustnej. Usta i twarz to szczególnie wrażliwe części ciała ze względu na bardzo dużą liczbę receptorów dotykowych. Smarowanie kremem twarzy odczuwa się jako tak nieprzyjemne, że sama myśl o takiej czynności powoduje często panikę.

Nadwrażliwość dotykowa może przeszkadzać w tworzeniu się relacji rodzic‒dziecko, a także w rozwoju interakcji z rówieśnikami. Zachowania dzieci z tym typem zaburzeń integracji sensorycznej są często błędnie interpretowane przez rówieśników, rodziców i nauczycieli. Większość terapeutów obserwuje związki obronności dotykowej z chwiejnością emocjonalną. Labilność emocjonalna i nieprzewidywalność dziecka z nadwrażliwością dotykową ma znaczący wpływ na jego rozwój społeczno-emocjonalny. Bliskość innych wzmaga irytację, pobudzenie, stres, uczucia niepokoju i napięcia. Dla wielu podawanie ręki jest nieprzyjemne i prawie wszyscy nie lubią przytulania i całowania. Szczególnie drażniące są sytuacje, gdy ktoś dotyka lub obejmuje z tyłu, poza kontrolą wzrokową. Wrażenie irytacji jest zwielokrotnione na skutek zaskoczenia. Czasem starsze dzieci z obronnością dotykową muszą stosować samokontrolę, aby nie uderzyć osoby, która je dotknęła.

Inną charakterystyczną cechą związaną z nadwrażliwością dotykową są zaburzenia koncentracji uwagi. Nadmierne pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego utrudnia skupienie się na celowej aktywności. Dla tych osób więcej bodźców docierających z otaczającej rzeczywistości jest irytujących i odwraca uwagę od podjętej właśnie aktywności

W tej podgrupie zaburzeń przetwarzania sensorycznego (z punktu widzenia tego artykułu) chce jeszcze wymienić poszukiwanie bodźców sensorycznych w szczególności przedsionkowych, czucia głębokiego i proprioceptywnych.

Poszukiwanie wrażeń sensorycznych (Sensory seeking/craving) ‒ zachowanie osób z tym typem zaburzeń charakteryzuje się niezwykłą tęsknotą za określonymi wrażeniami o dużej intensywności i ich poszukiwaniem. Skutkuje intensywnym angażowaniem się w działania dostarczające silnych wrażeń związanych z danym rodzajem bodźców. Dzieci poszukujące silnych wrażeń często bawią się w taki sposób, który dla innych może wydawać się niebezpieczny, nieprzyjemny, zbyt impulsywny czy agresywny. Jedne są zbyt ruchliwe, więcej skaczą, zderzają się, przepychają, więcej i intensywniej huśtają się, dłużej i szybciej się kręcą. Inne, poszukując silnych wrażeń płynących z zapachu, wąchają wszystko, co intensywnie pachnie, nawet środki czystości stosowane np. do mycia toalet. Te, które pragną mocnych wrażeń dotykowych, ściskają rzeczy, mocno się przytulają lub chcą, by je mocno przytulać, lubią baraszkowanie, zderzanie, ugniatanie. Jeszcze inne lubią dźwigać ciężkie rzeczy, skakać, zeskakiwać, przepychać się, gryźć coś, żuć. Dzieci poszukujące silnych wrażeń wzrokowych lubią oglądać jaskrawe neony, świecić sobie latarką w oczy, bawić się na różne sposoby światełkami. Jeśli potrzeby sensoryczne nie mogą być zaspokojone, pojawia się zachowanie impulsywne i agresywne.Wiele badań wskazuje na to, że układ nerwowy tych dzieci jest zbyt słabo pobudzony do właściwej aktywności, więc takie poszukiwanie silnych bodźców jest sposobem na podniesienie poziomu pobudzenia mózgu. Wydaje się to niejako sprzeczne z tym, co postrzegamy w zachowaniu dziecka. Jak to mało pobudzone, przecież skaczą, biegają, wiercą się, kręcą itp.? Tak, są pobudzone ruchowo, aktywne, ale paradoksalnie ich układ nerwowy ma niski poziom pobudzenia, zwykle związany z niskim poziomem dopaminy. Mózg musi mieć właściwy poziom pobudzenia, byśmy mogli skupić uwagę, myśleć czy reagować, zachowywać się stosownie do sytuacji. Zbyt niski i zbyt wysoki (z którym mamy zwykle do czynienia przy nadwrażliwości sensorycznej) poziom pobudzenia układu nerwowego utrudnia nam właściwe zachowanie.Według innych badań zachowania dzieci z tym typem zaburzeń modulacji sensorycznej mogą być próbą poprawy modulacji bodźców sensorycznych z jednej kategorii (modalności) poprzez dostarczanie sobie określonych rodzajów bodźców innej modalności. Na przykład by poprawić sposób przetwarzania (modulacji) bodźców dotykowych ‒ czucia powierzchniowego, dziecko poszukuje bodźców propriocepcji, czucia głębokiego i ruchu. To dlatego czasem zachowania związane z poszukiwaniem jednych bodźców sensorycznych mogą współwystępować z nadwrażliwością na inne bodźce sensoryczne. Najczęściej, co zauważyła po raz pierwszy dr J. Ayres (1974f), poszukiwanie bodźców pochodzących z ruchu współwystępuje z nadwrażliwością dotykową (czucia powierzchniowego, lekkiego, delikatnego dotyku). Taki profil sensoryczny często występuje u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo.

 

Podobieństwa i różnice między dziećmi z ADHD i SPD

Najprawdopodobniej pod parasolem pojęcia ADHD kryją się różne zaburzenia. Część badaczy podkreśla, że są dwa odrębne zespoły: ADHD i SPD  inni piszą, że choć są to odrębne zaburzenia to jednak w części objawów zachodzą na siebie. Są również tacy którzy podkreślają, że zaburzenia integracji sensorycznej są tylko pewnym rodzajem ADHD i wreszcie tacy według których ADHD i zaburzenia integracji sensorycznej to te same zaburzenie neurobehawioralne tylko inaczej nazwane. Nie będziemy tu rozstrzygać tych dylematów jedynie chciałbym wskazać nz to iż istnieje taka grupa dzieci które nie mają ADHD a w niektórych sytuacjach zachowują się podobnie do nich.

Istnieją podobieństwa w zachowaniu dzieci z ADHD i części dzieci z SPD a w szczególności części dzieci z SMD (zaburzeniami modulacji sensorycznej). Otóż obie grupy dzieci najprawdopodobniej z różnych przyczyn mają problemy z koncentracją uwagi, nadruchliwością i impulsywnością zachowania. Problemy z koncentracją uwagi i impulsywnością dzieci z zaburzeniami modulacji sensorycznej wynikają z nieprawidłowej samoregulacji będącej skutkiem nadwrażliwości sensorycznej i poszukiwaniem bodźców przedsionkowych i proprioceptywnych. U dzieci z ADHD istnieją prawdopodobnie inne przyczyny.

Impulsywność w zachowaniu

Dziecko z ADHD nie może zatrzymać impulsywnego zachowania niezależnie od bodźca, natomiast dziecko z SPD/SMD nie może zatrzymać impulsywnego zachowania, dopóki dociera do niego określony bodziec np. dotykowy wówczas gdy dziecko jest nadwrażliwe na bodźce dotykowe.

Nadreaktywność

Dziecko z ADHD poszukuje nowości i aktywności, które niekoniecznie związane są z określonymi bodźcami sensorycznymi natomiast dziecko z SPD/SMD poszukuje aktywności związanych z określonymi bodźcami sensorycznymi np. przedsionkowymi wówczas, gdy dziecko jest poszukiwaczem silnych stymulacji przedsionkowych związanych choćby z huśtaniem, skakaniem czy kręceniem się.

Organizacja zachowania

Zachowanie dziecka z ADHD nie jest zwykle bardziej zorganizowane po podaniu określonych intensywnych bodźców np. proprioceptywnych natomiast dziecko z SPD/SMD po podaniu takich bodźców buduje coraz bardziej zorganizowane zachowanie.

Koncentracja uwagi

Uwaga u dziecka z ADHD nie ulega poprawie przy podawaniu bodźców sensorycznych, a raczej innych bodźców np. intelektualnych, natomiast u dzieci z SPD/SMD lepsza uwaga pojawia się wówczas gdy podawane są właściwe bodźce z określoną częstotliwością. Dziecko z SPD/SMD często poszukuje bodźców, które pozwolą mu się skupić np. proprioceptywnych takich jak machanie nogą siedząc na krześle podczas czytania. Jest zdekoncentrowane przez dotyk, światło czy dźwięk jeśli jest na nie nadwrażliwe. Szczególnie trudno mu skupić uwagę w otoczeniu z nadmiarem określonych bodźców na które jest nadwrażliwe. Lepiej skupia się w otoczeniu ubogim w bodźce sensoryczne na które jest nadwrażliwe

Impulsywność reakcji

Dziecko z ADHD jest impulsywne w swoich reakcjach niezależnie od bodźców sensorycznych, jest nieprzewidywalne w tym zakresie, łatwo lub bez przyczyny krzyczy, przejawia agresję słowną i fizyczną, która nie jest związana z określonymi bodźcami sensorycznymi jest nadwrażliwy na krytykę. Dziecko z SPDSMD jest impulsywne w reakcji na bodźce (głównie dotykowe czucia powierzchniowego), przejawia czasem w agresję, ale w reakcji na przeładowanie konkretnymi bodźcami np. słuchowymi czy dotykowymi, przy czym takie zachowania ustępują przy ograniczeniu lub całkowitym wyeliminowaniu określonych bodźców na które jest nadwrażliwy.

 

Profil dziecka nadpobudliwego z SMD

Typowy profil sensoryczny dziecka z zaburzeniami modulacji sensorycznej mającego problemy z koncentracją uwagi i pobudliwego ruchowo to poszukiwanie bodźców przedsionkowych, proprioceptywnych i czucia głębokiego oraz najczęściej unikanie (ze względu na nadwrażliwość) bodźców dotykowych czucia powierzchniowego.

Oczywiście w tym profilu u dziecka może występować również wzmożona wrażliwość wzrokowa, słuchowa czy węchowa jednak to są drugorzędne objawy one mogą lub nie występować. Natomiast dwa poprzednie muszą się pojawić byśmy mogli stosować te strategie terapeutyczne , które przedstawimy w dalszej części.

Aby określić profil sensoryczny zaburzeń modulacji sensorycznej typowy dla dziecka z problemami w koncentracji uwagi i pobudliwego ruchowo należy posłużyć się obserwacją zachowania. Obserwacja musi opierać się na znajomości typowych zachowań dla dzieci nadwrażliwych sensorycznie i poszukujących bodźców przedsionkowych, proprioceptywnych i przedsionkowych. Poza obserwacją zachowania terapeuci stosują również próby klinicznej obserwacji, między innymi zawartymi w podręczniku jaki opracowałem już kilka lat temu.

 

 

Terapia dziecka pobudliwego z SPD/SMD

Podczas terapii tej grupy dzieci należy:

  • Współpracować z rodzicami.  Przed lub po każdych zajęciach rozmawiać, pomagać zrozumieć rodzicom zachowanie dziecka
  • Zbudować dietę sensoryczną poprzez wspólne z rodzicem zmodyfikowanie otoczenia dziecka w którym robi lekcje i odpoczywa by sprzyjało rozwojowi integracji sensorycznej, a minimalizowało pogłębienie zaburzeń.
  • Przyjąć wspólny program respektowania ustalonych  reguł obowiązujących podczas terapii i w domu.
  • Ustalić jednolity program modyfikowania zachowania.
  • Strukturalizować program zajęć terapeutycznych

Podczas terapii w początkowym etapie stosuje się ćwiczenia, które będą miały za zadanie dostarczenie właściwej ilości bodźców intensywnie poszukiwanych przez nie by uzyskać właściwy stopień pobudzenia układu nerwowego i jednocześnie ograniczać te których unika. Taki program terapii ma za zadanie prowadzić do odzyskania właściwego mechanizmu samoregulacji i tym samym oczekiwanego poziomu pobudzenia. Po uzyskaniu choćby częściowym właściwego poziomu pobudzenia terapeuta zaczyna wystawiać dziecko na coraz szerszą paletę bodźców. W tym na te na które dziecko jest nadwrażliwe, jednakże ciągle utrzymując możliwie właściwy poziom samoregulacji systemu nerwowego dziecka. Aby to osiągać należy pamiętać, iż ćwiczenia bogate w bodźce zmienne, nieoczekiwane, nieprzewidywalne, rytmiczne, szybkie, głośne/mocne, drażniące, jasne /świecące/ są pobudzające. Natomiast bodźce stałe, przewidywalne, oczekiwane, znane, rytmiczne, wolne, ciche, przyciemnione, subtelne/łagodne są hamujące.

W terapii tej grupy dzieci stosujemy (szczególnie w początkowej fazie terapii) generalnie ćwiczenia bogate w bodźce proprioceptywne i przedsionkowe.

Bodźce przedsionkowe w omawianej grupie dzieci wówczas, gdy ruch jest liniowy, bez gwałtownych zmian prędkości, rytmiczny, w środowisku ubogim w inne wrażenia sensoryczne mają wpływ wyciszający. Natomiast mogą być pobudzające, gdy wiążą się z gwałtownym ruchem o częstych zmianach i przyśpieszeniach.

Bodźce proprioceptywne generalnie są wyciszające, gdy dotyczą ucisku na mięśnie, kompresji stawów, rozciągania mięśni i ciężkiej pracy mięśni. Mogą być pobudzająca, gdy występuje jednocześnie z silną stymulacją przedsionkową i w środowisku bogatym w inne wrażenia sensoryczne.

Poza ćwiczeniami w tej grupie dzieci stosuje się tak zwane ubrania obciążone. Głównie dotyczy to dzieci poszukujących silnych wrażeń związanych z uciskiem i dla dzieci z nadwrażliwością dotykową oraz dla dzieci poszukujących silnych wrażeń propriocepcji i czucia głębokiego. Wśród tych dociążonych ubrań można wymienić kamizelki obciążone, kołderki, pledy obciążone, pasy obciążone, czapki obciążone.

Dzieci z SPD – zaburzeniami modulacji sensorycznej poszukujące bodźców pochodzących z ruchu i propriocepcji znacznie lepiej skupiają się podczas wykonywania zadań stolikowych, odrabiania lekcji, gdy mogą sobie dostarczać takich bodźców. Terapeuci więc, zalecają rodzicom specjalne nakładki na krzesła dostarczające dziecku dużej dawki bodźców propriocepcji i ruchu. W tym samym celu stosuje się specjalne krzesła, które nie tylko mają pozytywny wpływ na postawę dziecka, ale również dostarczają bodźców płynących z ruchu i propriocepcji.

Jeszcze inną pomocą dla tej grupy dzieci są pufy wypełnione granulatem. Siedzenie w czasie relaksu na takiej pufie dostarcza dużej dawki wrażeń czucia głębokiego co również sprzyja zmniejszeniu nadmiernego pobudzenia dziecka.

Część dzieci o przedstawionym wcześniej profilu sensorycznym poszukuje nie tylko bodźców pochodzących z ruchu i propriocepcji w obrębie ciała i dłoni, ale również w obrębie twarzy i ust. Obserwujemy u nich natrętną potrzebę gryzienia i żucia czegoś. To może być oczywiście guma do żucia, ale najczęściej jest to ołówek, długopis czy końcówka ubrania, sznurek. Takie bodźce pozwalają im się lepiej skupić. Terapeuci więc zalecają rodzicom by stosowali specjalne nakładki do gryzienia na ołówki lub specjalne gryzaki.

Dzieci z SPD/SMD (zaburzeniami modulacji bodźców słuchowych) często są nadwrażliwe na nadmiar dźwięków płynących z otoczenia wówczas w ramach diety sensorycznej warto zalecić stosowanie specjalnych słuchawek wygłuszających nadmiar dźwięku. Zastosowanie tych słuchawek podczas odrabiania leki znacząco podniesie ich zdolność do koncentracji uwagi i jednocześnie zmniejszy poziom pobudzenia ruchowego.

Dieta sensoryczna to kolejna znana powszechnie strategia zaspokajania potrzeb sensorycznych w omawianej grupie dzieci. Termin „dieta sensoryczna” został wymyślony przez Patricię Wilbarger w 1984 roku, aby wyjaśnić, w jaki sposób niektóre doświadczenia sensoryczne mogą poprawić wydajność zawodową i pomóc w korygowania zakłóceń systemu przetwarzania sensorycznego. Dieta sensoryczna to starannie zaprojektowany, spersonalizowany harmonogram aktywności, zapewniający bodźce sensoryczne, których     potrzebuje układ nerwowy, aby utrzymać właściwy poziom pobudzenia skutkujący możliwością skupienia i bycia zorganizowanym w swoich działaniach przez cały dzień. Obejmuje kontrolę ilości bodźców dopływających z zewnątrz do organizmu, np. kontrolę dźwięków, zapachów, bodźców wzrokowych czy dotykowych. Dziecko, które jest nadmiernie pobudzone będzie potrzebowało takich bodźców, które je wyciszą doprowadzą układ nerwowy do optymalnego pobudzenia zapewniający najbardziej wydajne zachowanie. Terapeuta musi zaplanować optymalną ilość i rodzaj bodźców. Jednocześnie przy planowaniu diety należy brać pod uwagę inne czynniki poza integracją sensoryczną. Ważnym elementem jest kontrola czynników alergicznych i metabolicznych. Ważnym elementem diety sensorycznej jest dostarczanie dziecku celowych aktywności, które poprawią radzenie sobie z odbiorem różnego typu wrażeń. Chodzi o regularne uaktywnianie pracy systemów przedsionkowego i proprioceptywnego, które pełnią funkcję wyciszającą dla systemu nerwowego.

 

Zakończenie

Kończąc te krótkie rozważania o diagnozie i terapii dzieci pobudliwych z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego o podtypie zaburzenia modulacji sensorycznej należy podkreślić, iż diagnozowanie i terapia tej grupy dzieci wymaga specjalistów terapeutów integracji sensorycznych. To samo tyczy się dzieci z rozpoznanym przez specjalistę ADHD, terapia tej grupy wymaga specjalnych, odmiennych metod terapii i specjalnie przeszkolonych terapeutów.

Dzieci pobudliwe i problemami z koncentracją uwagi ze specyficznym typem zaburzeń modulacji sensorycznej przejawiającym się z jednej strony wyraźną nadreaktywnością na bodźce dotykowe (czucia powierzchniowego) i silną potrzebą poszukiwania bodźców przedsionkowych i/lub potrzebą poszukiwania bodźców propriocepcji i czucia głębokiego dobrze reagują na terapię integracji sensorycznej. W ich zachowaniu dostrzega się poprawę koncentracji uwagi i zmniejszenie impulsywności z jednoczesnym ustąpieniem możliwie współwystępujących wcześniej problemów z jedzeniem, ubieraniem, zasypianiem, chwiejnością emocjonalną czy szerzej z komunikacją społeczną. Ta grupa dzieci ciągle jeszcze wymaga pogłębionych badań dających podstawę do tworzenia coraz precyzyjniejszych narzędzi diagnostycznych i najtrafniejszych metod terapii.

Literatura

  1. Miller L.J., Anzalone M.E., Lane S.J., Cermak S.A., Osten E.T. (2007). Concept Evolution in Sensory Integration: A Proposed Nosology for Diagnosis. The American Journal of Occupational Therapy, Vol. 6, Nr 12, s. 135-140.
  2. Przyrowski Z. (2019). Integracja sensoryczna. Teoria. Diagnoza. Terapia. Warszawa: Empis & Sensum Mobile sp. z o.o. sp. k.