Przedszkola

Rozwój sensoryczny dziecka w wieku przedszkolnym stanowi fundament jego codziennego funkcjonowania w grupie, uczenia się oraz regulacji zachowania. To, w jaki sposób dziecko odbiera i organizuje bodźce z otoczenia wpływa bezpośrednio na jego zdolność do koncentracji, utrzymania pozycji siedzącej, współpracy z rówieśnikami oraz podejmowania zadań stolikowych.

W praktyce przedszkolnej widzimy to bardzo wyraźnie. Jedno dziecko bez trudności siedzi przy stoliku, na dywanie podczas zajęć w kole przez kilkanaście minut, inne wierci się, kładzie na blacie,  podłodze podpiera głowę lub co chwilę wstaje. Nie musi to oznaczać braku chęci czy motywacji. Często jest to sygnał, że organizm dziecka potrzebuje większej ilości ruchu, zmiany pozycji lub dodatkowych doświadczeń czuciowych, aby móc efektywnie funkcjonować.

Jako nauczyciel wychowania przedszkolnego pracujący w grupie dzieci w różnym wieku zdecydowałam się wprowadzić aktywności sensoryczne na stałe do codziennego planu dnia. Nie było to jednorazowe, był to proces –  oparty na obserwacji dzieci, analizie ich potrzeb oraz stopniowym dostosowywaniu działań. Z czasem zaczęłam zauważać wyraźne zmiany: dzieci były bardziej skupione podczas zajęć stolikowych, w kole,  łatwiej przechodziły między aktywnościami, rzadziej dochodziło do konfliktów wynikających z napięcia czy zmęczenia.

Jednocześnie szybko przekonałam się, że nie istnieje jeden uniwersalny zestaw aktywności odpowiedni dla każdej grupy. Wszystko zależy od dzieci, ich temperamentu, poziomu energii, potrzeb ruchowych oraz aktualnego etapu rozwoju. Dlatego wprowadzanie aktywności sensorycznych wymaga elastyczności i uważnej obserwacji, a nie sztywnego schematu.

Jakie aktywności sensoryczne warto wprowadzać w przedszkolu?

Wprowadzanie aktywności sensorycznych do codziennej pracy w grupie przedszkolnej nie oznacza organizowania „terapii” w sali. To raczej świadome wzbogacanie środowiska edukacyjnego o doświadczenia, które wspierają regulację, koncentrację i gotowość do działania. Dziecko w wieku przedszkolnym uczy się przede wszystkim poprzez ciało – przez ruch, dotyk, manipulowanie, zmianę pozycji i eksperymentowanie z przestrzenią. Im bogatsze i bardziej różnorodne doświadczenia sensoryczne, tym większa szansa na harmonijny rozwój funkcjonowania w grupie.

Aktywności ruchowe

Ruch jest podstawowym narzędziem organizacji dziecka. Krótkie, ale regularne aktywności ruchowe pomagają dzieciom „ustawić” ciało i poziom energii przed zajęciami stolikowymi, w kole.

W mojej grupie dobrze sprawdzały się:

• chodzenie po wyznaczonej linii (można nakleić taśmę malarską),

• stanie na jednej nodze w formie zabawy („kto dłużej jak flaming?”),

• turlanie się po materacu,

• proste tory przeszkód,

• zabawy w zwierzęta (chód niedźwiedzia, kraba, żabki).

Zauważyłam, że po takiej aktywności dzieci łatwiej przechodziły do pracy przy stolikach. Potrzeba ruchu była częściowo zaspokojona, a ciało bardziej „zorganizowane”

Aktywności z dociskiem i pracą mięśni

Dzieci w wieku przedszkolnym bardzo często potrzebują silniejszych bodźców czuciowych, aby poczuć swoje ciało. Nie chodzi o intensywność, ale o jakość doświadczenia.

W codziennej praktyce wykorzystywałam:

• przenoszenie książek lub pudełek,

• „pchanie ściany” jako krótką przerwę,

• zabawy w „kanapkę” (delikatny docisk przez materac),

• przeciąganie liny.

Takie aktywności nie tylko wzmacniają mięśnie posturalne, ale przede wszystkim pomagają dzieciom wyciszyć się i lepiej kontrolować swoje ciało.

Prace plastyczne sensoryczne

Zwykłe zajęcia plastyczne mogą stać się wartościowym doświadczeniem sensorycznym, jeśli pozwolimy dzieciom naprawdę doświadczać materiału.

W mojej grupie stałym elementem było:

• malowanie palcami,

• zabawy w masach plastycznych (masa solna, piankolina, ciastolina),

• przesypywanie kaszy, ryżu, fasoli,

• malowanie na folii stretch,

• rysowanie w piasku, soli, kaszy. 

Dzieci, które miały trudność z koncentracją, często właśnie przy takich aktywnościach potrafiły pracować najdłużej. Kontakt z materiałem działał regulująco i organizująco.

Jednocześnie należy pamiętać, że nie każde dziecko od razu będzie gotowe na bezpośredni kontakt z masą czy farbą. Jeśli dziecko nie chce dotykać materiału, malować palcami lub reaguje wyraźnym dyskomfortem, nie należy go zmuszać. Zamiast tego warto zaproponować alternatywę – użycie pędzla, wałka, rękawiczki, łyżki, patyczka czy innego narzędzia pośredniczącego. Stopniowe oswajanie z materiałem, w tempie dostosowanym do dziecka, buduje poczucie bezpieczeństwa i zwiększa szansę na późniejsze poszerzanie doświadczeń sensorycznych.

Masaże i elementy relaksacyjne

Proste masażyki w parach, zabawy w „rysowanie na plecach”, rolowanie piłeczką sensoryczną czy delikatne szczotkowanie dłoni mogą być elementem wyciszenia po intensywnej aktywności.

Wprowadzenie stałego rytuału – na przykład krótkiego masażu dłoni przed leżakowaniem – w mojej grupie znacząco poprawiło przejście do odpoczynku.

Przerwy sensoryczne

Jednym z najważniejszych elementów okazały się krótkie, zaplanowane przerwy ruchowe.  Zaczęłam wprowadzać 2–3 minutowe aktywności w określonych momentach dnia.

To mógł być:

• szybki zestaw podskoków,

• przeciąganie się,

• krótka sekwencja ruchowa przy muzyce,

• ćwiczenie równoważne.

Efekt? Mniej napięcia, mniej konfliktów i większa gotowość do dalszej pracy.

W dalszej części artykułu przeczytasz o:

Kącik sensoryczny jako stały element przestrzeni przedszkolnej

Przerwy sensoryczne jako świadome narzędzie pracy nauczyciela

Organizacja przestrzeni przedszkolnej – znaczenie dekoracji i estetyki sali

Ograniczona liczba dekoracji

Stonowana kolorystyka

Porządek i przejrzystość

Oświetlenie i hałas

Jak funkcjonuje dziecko z nadwrażliwością dotykową w przedszkolu i szkole? Dziecko z nadwrażliwością dotykową bardzo rzadko „wyróżnia się” jednym, spektakularnym zachowaniem. Znacznie częściej jego trudności ujawniają się w serii drobnych, powtarzalnych reakcji, które w ciągu dnia szkolnego lub przedszkolnego stopniowo narastają. To właśnie ta kumulacja mikrosytuacji sprawia, że funkcjonowanie dziecka bywa postrzegane jako trudne, chaotyczne […]

Okres przedszkolny to czas, kiedy dzieci zdobywają umiejętności czytania, pisania, samoobsługi, samodzielności oraz nawiązywania relacji z rówieśnikami. Nauczyciele przedszkola dwoją się i troją, by osiągnąć cele stawiane przez rodziców, podstawę programową i przez siebie samych. Umożliwiają dzieciom wchodzenie w różnorakie role podczas zajęć tematycznych, ruchowych oraz ćwicząc motorykę małą i dużą.
Warto do planu aktywności w przedszkolu dodać zajęcia terapii ręki. Proponujemy, by takie zajęcia były stałym punktem dziennego rozkładu dnia również w najmłodszych grupach.
Celem ćwiczeń będzie przygotowanie obręczy barkowej, zbudowanie stabilizacji centralnej, poprawa propriocepcji – po to, by dzieci poprawnie siedziały przy stolikach – bowiem terapia ręki to nie tylko ćwiczenia motoryki małej i mozolne pisanie szlaczków. Terapia ręki to proces, którego
jednym z ostatnich elementów będzie praca przy stoliku z ołówkiem w ręku.

Poniżej przedstawiamy plan takich ćwiczeń zaczynając od tych bardziej ogólnych, do bardziej precyzyjnych:

Ćwiczenia wstępne: wzmocnienie obręczy barkowej, poprawa stabilizacji, propriocepcji

• czołganie się,
• chód kraba,
• turlanie po podłodze- ręce wyprostowane za głową- w rękach dzieci trzymają woreczki lub piłeczki,
• chód na czworakach – powoli- zwracamy uwagę na naprzemienność ruchów rąk i nóg,
• tragarz – przenoszenie przedmiotów na czworakach- przedmiot na plecach nie może spaść na podłogę,
• odbijanie/uderzanie piłki lekarskiej o podłogę,
• rzucanie piłki/piłki lekarskiej- ćwiczenie w parach,
• taczka w parach,
• obroty rąk – duże ruchy przechodzące w coraz mniejsze – dla większej motywacji można dzieci wyposażyć w kolorowe tasiemki. Początkowo ruchy oburącz, następnie ruchy naprzemienne,

Okres przedszkolny to czas, kiedy dzieci zdobywają umiejętności czytania, pisania, samoobsługi, samodzielności oraz nawiązywania relacji z rówieśnikami. Nauczyciele przedszkola dwoją się i troją, by osiągnąć cele stawiane przez rodziców, podstawę programową i przez siebie samych. Umożliwiają dzieciom wchodzenie w różnorakie…

 Cześć III – Dźwięk Dźwięki mogą rozwijać, organizować ale również dezorganizować zachowanie dzieci.Wiek przedszkolny to okres intensywnego doświadczania dźwięków, dzieci wydają same mnóstwo dźwięków, wsłuchują się w dźwięk mowy innych, produkują dźwięki uderzając zabawkami, grając na prostych instrumentach słuchając muzyki itp….

Jak już pisałam w innym artykule, „Zrozumieć ucznia z nadwrażliwością dotykową”, zmysł dotyku jest kluczowym w rozwijaniu świadomości ciała, nawiązywaniu prawidłowych relacji z rówieśnikami czy budowaniu poczucia bezpieczeństwa. Ważne jest więc to, aby na co dzień dbać o jego prawidłowy…

 Cześć II – Kącik czuciowy /dotyk/Badania wskazują jednoznacznie, że informacje docierające do mózgu dziecka poprzez receptory dotyku od urodzenia, a nawet w okresie prenatalnym – wpływają na właściwy rozwój uwagi, percepcji wzrokowej, precyzji ruchu, mowy, emocji i wielu innych. Zmysł…

W każdej klasie szkolnej nie trudno dostrzec dzieci, które z jakiejś znanej lub mniej znanej przyczyny stronią od kontaktu z rówieśnikami. Zazwyczaj doszukujemy się podłoża tego stanu rzeczy w systemie emocjonalnym, psychice lub po prostu nieśmiałości dziecka. Nierzadko nasze próby…