Okres świąteczny to czas wyjątkowy, ale z punktu widzenia rozwoju dziecka również bardzo wymagający. Dla dorosłych święta często oznaczają radość, spotkania i celebrację, natomiast dla układu nerwowego dziecka są to dni pełne intensywnych bodźców: zmiany codziennej rutyny, nadmiar dźwięków, zapachów, światełek, emocji i kontaktów społecznych. To właśnie w takich momentach szczególnie wyraźnie widać, jak ważna […]

Okres świąteczny w przedszkolu to czas pełen radości, kolorów i niezwykłych aktywności: dekorowanie sal, śpiewanie kolęd, spotkania z rodzicami, warsztaty i wizyta Mikołaja. Dla większości dzieci to ekscytujący moment. Dla dziecka z trudnościami w przetwarzaniu sensorycznym może to być jednak czas bardzo intensywny, a nawet przytłaczający. Warto zrozumieć, dlaczego tak się dzieje i jak możemy […]

Jak pomóc dziecku podczas świątecznego zamieszania?

Święta Bożego Narodzenia to czas który nam dorosłym kojarzy się z ciepłem, bliskością, rodzinnymi tradycjami i pięknym klimatem z tą wymarzoną choinką i zapachem pierniczków, goździków i cynamonu. Jednym słowem jest czasem pełnym bodźców, zmienionej rutyny, nowych sytuacji społecznych i ogromu emocji. Dorośli jakoś sobie z tym radzą, choć i nam zdarza się czuć zmęczenie czy przebodźcowanie. Dla dzieci szczególnie wrażliwych, neuroatypowych, lękowych lub po prostu bardzo zmęczonych święta bywają prawdziwym maratonem sensorycznym, i to często bez ani jednej przerwy. Dlatego jednym z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych sposobów wspierania dziecka w tym okresie jest przygotowanie świątecznego kącika wyciszenia, czyli takiej małej, bezpiecznej przestrzeni, w której dziecko może odpocząć i odzyskać równowagę.

Dlaczego dziecko potrzebuje miejsca wyciszenia?

Dzieci odbierają świat intensywniej niż dorośli. Ich układ nerwowy jest w trakcie rozwoju, mechanizmy samoregulacji dopiero się kształtują, a zdolność filtrowania bodźców jest dużo słabsza niż u dorosłych. Jednym słowem chłoną jak gąbka wszytko!

Najczęstsze źródła przeciążenia sensorycznego w święta:

• nadmiar bodźców świetlnych: migające lampki, dekoracje, silne kolory, błyszczące ozdoby,
• hałas i gwar: rozmowy kilku osób naraz, kolędy, muzyka, dzwonki, śmiech, telewizor w tle, zwierzęta
• nowe lub mocniejsze zapachy: potrawy, świece zapachowe, pierniki, goździki, perfumy gości,
• zmiany rutyny: niestandardowe pory spania, brak drzemki, dłuższe wieczory, wyjazdy, inny plan dnia,
• większe wymagania społeczne: „powiedz wierszyk”, „przytul ciocię”, „uśmiechnij się do zdjęcia”,
• nowe miejsca: inne mieszkania, inne dźwięki, inaczej oświetlone przestrzenie,
• duże emocje dorosłych: stres przedświąteczny, napięcie, pośpiech, organizacja.

Z punktu widzenia integracji sensorycznej święta bywają „za bardzo, za mocno, za szybko i wszystko naraz”.

Kiedy tak się dzieje, dziecko może reagować:

• płaczem,
• marudzeniem,
• wycofaniem,
• agresją lub pobudzeniem,
• nadmiernym pobudzeniem („głupawką”),
• „przyklejaniem się” do rodzica,
• zasłanianiem uszu lub oczu,
• trudnością z utrzymaniem kontaktu społecznego.

To nie jest niegrzeczność. To naturalna informacja: „Mamo! Tato! Potrzebuję przerwy. Potrzebuję spokoju.”

Świąteczne przebodźcowanie – co to właściwie znaczy?

Świąteczne przebodźcowanie to stan, w którym ilość docierających do dziecka bodźców przekracza możliwości jego układu nerwowego.

Dziecko dosłownie traci zdolność przetwarzania, selekcji i regulacji napływających wrażeń.

W efekcie:

• maleje zdolność logicznego myślenia,
• hamulce emocjonalne stają się słabsze,
• reakcje stają się gwałtowniejsze,
• ciało jest pobudzone, spięte lub przeciwnie „odcięte”, ospałe, wycofane.

Układ nerwowy próbuje się bronić przed nadmiarem bodźców, czasem poprzez „wybuch”, a czasem poprzez „wyłączenie”, często możemy wtedy zauważyć takie „małe tygryski z Kubusia Puchatka”

Objawy świątecznego przebodźcowania u dziecka

Sygnały sensoryczne

• zasłanianie uszu lub oczu,
• unikanie światła,
• niechęć do dotyku lub odwrotnie – bardzo silna potrzeba kontaktu,
• narzekanie na ubrania, „swędzi”, „drapie”, „boli”.

Sygnały emocjonalne:

• nagły płacz, wybuchy złości,
• drażliwość „o nic”,
• przeciążenie emocjami innych,
• lękliwość, zamykanie się.

Sygnały behawioralne:

• bieganie bez celu, chaos ruchowy,
• trudności z czekaniem, siedzeniem przy stole,
• agresja, rzucanie przedmiotami,
• odmowa kontaktu z gośćmi.

Sygnały społeczne:

• unikanie rozmów,
• brak chęci do zdjęć, przywitań, całusów,
• zamykanie się w sobie lub „głupawka” jako forma radzenia sobie.

Jeśli te zachowania nie są Ci obce to całkowicie normalne! Dziecko nie robi tego „na złość”. Ono po prostu nie ma już zasobów, żeby sobie z tym radzić.

Czym jest świąteczny kącik wyciszenia?

To niewielka, spokojna przestrzeń, która:

• redukuje ilość docierających bodźców,
• pozwala układowi nerwowemu zejść z wysokiego napięcia,
• daje poczucie przewidywalności i kontroli,
• wspiera samoregulację,
• chroni przed przeciążeniem emocjonalnym,
• pozwala wrócić do wspólnych aktywności w bezpiecznym tempie.

To nie kara ani izolacja. To wsparcie. To pozwolenie na przerwę, gdy świat staje się zbyt intensywny.

W dalszej częsci artykułu przeczytasz:

Praktyczne inspiracje i pomysły DIY

Jak korzystać z kącika wyciszenia podczas świąt?

Propozycje świątecznych kącików – w zależności od potrzeb dziecka

Dlaczego kącik się sprawdza? – z punktu widzenia neuropsychologii

Najważniejsze przesłanie dla rodziców

Wesołych Świąt i spokojnego czasu w rodzinnym gronie! I oczywiście dobrej zabawy!

Achondroplazja, czym jest?

Niniejszy artykuł przedstawia opis badania kontrolnego chłopca z achondroplazją, którego mama zgłosiła do naszej placówki z prośbą o badanie kontrolne, ocenę rozwoju procesów integracji sensorycznej. Badanie miało na celu ocenę postępów w funkcjonowaniu procesów przetwarzania sensorycznego po około 2- letnim okresie terapii, identyfikację utrzymujących się trudności oraz sformułowanie zaleceń do dalszego wspomagania rozwoju.
Jak podaje definicja chorób rzadkich Achondroplazja jest najczęstszą przyczyną nieproporcjonalnie niskiego wzrostu. To pierwotna dysplazja kostna (chondrodysplazja), charakteryzująca się:

• rizomelijnym skróceniem kończyn (reflectujące skrócenie kości bliższych, np. ramion i ud),
• brachydaktylią (krótkie palce),
• makrocefalią (powiększona głowa) z pogrubieniem czoła (frontal bossing) i spłaszczeniem środkowej części twarzy,
• występowaniem hipotonicznego napięcia mięśniowego w okresie niemowlęcym, co może prowadzić do opóźnienia rozwoju psychomotorycznego,
• rozumienie intelektualne pacjentów pozostaje w normie.

Choroba ma podłoże genetyczne: w genie FGFR3 (lokalizacja: 4p16.3) występuje patogenna mutacja — najczęściej c.1138G>A (lub rzadziej c.1138G>C), prowadząca do substytucji aminokwasowej p.Gly380Arg. Mutacja ta występuje w formie autosomalnie dominującej, z penetracją 100%. Homozygotyczna forma jest letalna. W około 80 % przypadków-achondroplazja jest de novo.

Na co zwrócić uwagę przy badaniu dziecka z achondroplazją

Uwzględnienie powyższych cech, ograniczenia wynikające z budowy ciała i choroby podstawowej jest kluczowe zarówno przy planowaniu badania jak i dalszej terapii. Zatem w procesie badania, diagnozy należy: mieć świadomość ograniczeń testów standaryzowanych, ich wyniki odnoszą się do norm populacyjnych dla dzieci rozwijających się typowo. Badanie podlega ocenie jakościowej zamiast wyłącznie ilościowej. Należy dostosować sposób podawania zadań tak aby nie ograniczały badanego uwarunkowania anatomiczne. Porównanie, ocena wyników to ocena postępu dziecka względem niego sprzed kilku, kilkunastu miesięcy. Badanie należy uzupełnić o inne znane narzędzia, wywiady, kwestionariusze, arkusze obserwacji czy skale oceny funkcjonalnej.

1. Informacje ogólne
Imię dziecka: Maksymilian
Wiek: 11 lat
Rozpoznanie podstawowe: Achondroplazja, ICD-10 Q77.4
Badanie kontrolne: po około dwuletnim okresie terapii

Zastosowane metody badawcze

• Wywiad z mamą dziecka
• Obserwacja podczas proponowanych aktywności terapeutycznych
• Kwestionariusz Rozwoju Sensomotorycznego Dziecka (Z. Przyrowski)
• Kliniczna obserwacja (Z. Przyrowski)
• Wybrane Polskie Standaryzowane Testy Integracji Sensorycznej (Z. Przyrowski, E. Grzybowska, M. Dębińska) – zastosowane w formie obserwacji jakościowej.
• Opis i wyniki pierwszego badania procesów integracji sensorycznej z PPP Warszawa
• Wybrane Południowo-Kalifornijskie Testy Integracji Sensorycznej (zastosowane celem porównania wyników z badaniem pierwszym)
• Test Integracji Wzrokowo-Ruchowej VMI (K. Beery)

Święta Bożego Narodzenia zwykle kojarzą nam się z radością, bliskością i magią. Jednak dla wielu dzieci, zwłaszcza tych wysoko wrażliwych, z zaburzeniami integracji sensorycznej, neuroróżnorodnych lub po prostu przemęczonych (szkołą, dużą ilością zajęć dodatkowych) – okres ten bywa wyjątkowo obciążający. Ogromna ilość bodźców sensorycznych, wydarzeń, emocji powoduje, że dzieci zamiast chłonąć magię świąt,  mogą po prostu czuć się zwyczajnie źle. A dzieci „zachowują się źle, kiedy czują się źle[1]”, co bardzo często obserwujemy właśnie w okresie świątecznym.

I to nie są dziecięce fanaberie czy histeryzowanie, a zwyczajne przeciążenie układu nerwowego. Dlatego warto więc spojrzeć na święta, przez pryzmat realnych możliwości dziecka oraz dorosłego. Dzięki temu możemy świadomie tworzyć przestrzeń na relację, bliskość i autentyczną radość, zamiast  chaosu i napięcia, który towarzyszy wielu rodzinom w drugiej połowie grudnia.

Dlaczego Święta Bożego Narodzenia mogą być tak bardzo obciążające dla układu nerwowego?

 Przyjrzyjmy się, czego dokładnie może doświadczać układ nerwowy naszego dziecka?

1. Nadmiaru lub niedosytu bodźców sensorycznych:

• głośna muzyka w sklepach, na ulicy, w domu,
• duża ilość głośnych i emocjonujących rozmów dookoła,
• intensywne zapachy świątecznych potraw, świeczek zapachowych, perfum,
• migające i kolorowe światełka, błyszczące ozdoby,
• nowe faktury, odświętne i niecodzienne ubrania (niekoniecznie wygodne).

Dla niedojrzałego, wrażliwego lub atypowego układu nerwowego to istny maraton sensoryczny, bez przerwy  regenerację i odpoczynek. To czego potrzebuje dziecko, żeby czuć się dobrze to odpowiednia ilośc bodźców sensorycznych, a zwłaszcza tych pochodzących z bazowych (najważniejszych w rozwoju) systemów zmysłowych: dotyku, przedsionka (układu przedsionkowego) i propriocepcji (tzw. czucie głębokie).

W okresie świąt, może zdecydowanie zabraknąć bezpiecznych aktywności dotykowych, odpwiedniej dawki ruchu i aktywności w której intensywnie pracują mięśnie;-) Długie podróże, siedzenie za stołem lub przed ekranem, zdecydowanie temu nie sprzyjają. Więc oprócz nadmiaru pewnych bodźców, jednocześnie dzieci bardzo częto doświadczają niedosytu innych (najbardziej potrzebnych dla regulacji).

2. Zmian rutyny

Dzieci (i wielu dorosłych także) czują się bezpiecznie, kiedy wiedzą, czego się spodziewać. A niestety święta burzą codzienny rytm: późniejsze kładzenie się spać, liczne podróże, goście w domu i odwiedzanie innych w ich domach, jedzenie o innych porach niż zwykle, nowe potrawy, wiele oczekiwań osób dorosłych co do zachowania.

Układ nerwowy może odbierać  to jako sygnał: „dzieje się coś nowego — trzeba być czujnym”, co w konsekwencji może prowadzić do nadmiernego pobudzenia a w konsekwencji do przeciążenia co powoduje reakcje stresowe organizmu z poziomu walki lub ucieczki a nawet zamrożenia.

3. Dużych emocji (czasem za dużych)

Świątecznej radości, bardzo często towarzyszą: presja społeczna, prównania do innych członków rodziny, lęk przed oceną, napięcia rodzinne czy oczekiwania co do idelanych świąt.

Niedojrzały układ nerwowy, nie jest w stanie poradzić sobie ze zbyt silnymi emcojami (nawet jeśli są one przyjemne), lub zbyt dużą ich ilością. Co może powodować jego rozregulowanie. Długie oczekiwanie na pierwszą gwiazdkę, prezenty, gości może być niezwykle wyczerpujące emocjonalnie, przez co dziecko nie ma już zasobów na wieczór wigilijny i kolejne dni.

Pamiętajmy też, że  dzieci nasiąkają emocjami dorosłych — nawet jeśli nic nie mówią, to pokazuą to właśnie poprzez swoje zachowanie. A w wielu domach, przygotowania do świątecznych dni, to istny emocjonalny rollercoaster. Nie bez powodu, okres około świąteczny jest określany jako jeden z najbardziej stresujących w całym roku.

4. Nadmiernych interakcji społecznych

Miłość do bliskich nie oznacza gotowości na ciągłe rozmowy, przytulanie, siedzenie przy stole i uśmiechanie się do zdjęć. Dla wielu dzieci (i wbrew pozorom wielu dorosłych) może to być ta najbardziej trudna część świąt oraz bardzo wyczerpujący wysiłek. A jeśli taki stan trwa przez kilka dni i nie ma czasu oraz możliwości na odpoczynek od licznych  interakcji to mamy przepis na przeciążenie układu nerwowego.

Czym jest przebodźcowanie?

Ma miejsce, gdy układ nerwowy dziecka nie radzi sobie ze zbyt dużą ilością bodźców lub zbyt silnym bodźcem zmysłowym (lub innym). W takiej sytuacji organizm wysyła sygnały o przeciążeniu, które dośc łatwo można zauważyć. W skutek przeciążenia/ przestymulowania bodźcami które bywają też nazywane stresorami – mózg jest w stresie – wydziela się wysoki poziom  kortyzolu, a reakcje dziecka czy dorosłego są nieadekwatne do sytuacji. Zestresowany człowiek może regaować aktywnie: walką lub ucieczką lub biernie: zamrożeniem. I właśnie te reakcje możemy często zaobserwować w święta.

Jak rozpoznać świąteczne przebodźcowanie?

Przyglądając się uważnie naszemu dziecku: jego ciału i zachowaniu. Ciało wysyła sygnały wcześniej niż słowa. Dlatego bardzo ważna jest znajmość symptomów przeciążenia układu nerwowego.

U dzieci mogą to być np:

• blednięcie lub zaczerwienienie twarzy,
• marudzenie i płacz „bez powodu”,
• awantury, „histerie” o drobiazgi, wybuchy złości,
• agresywne lub autoagresywne zachowania,
• chowanie się, unikanie patrzenia na innych, mówienia „dzień dobry”,
• nadpobudliwość,nadmierne pobudzenie aż do wybuchu emocjonalnego,
• nagłe zmęczenie, opadnięcie z sił a nawet zaśnięcie,
• odcinanie się, zastyganie, wyłączanie się, nieobecny wzrok,
• problem z uśnięciem, wyciszeniem,
• częste wybudzanie się w nocy, w tym z krzykiem.

Nie zapominajmy o osobach dorosłych, u którcy można zaobserwować następujące odczucia i reakcje (zarówno u siebie jak i innych):  

• napięcie barków,
• bóle głowy, migreny,
• drażliwość, płaczliwość
• spadek cierpliwości,
• znikanie „na chwilę” do łazienki,
• poczucie chaosu i przytłoczenia.

Najważniejsze jest pamiętanie w tej całej sytuacji, że to nie jest „złe zachowanie” czy brak wychowania .To reakcja układu nerwowego, który próbuje wrócić do równowagi. W przypadku dorosłych zwykle bardziej kontrolowana i akceptowalna społecznie ale w przypadku dzieci, już niekoniecznie 😉

W dalszej części artykułu przeczytasz:

Jak wspierać dziecko w świątecznym chaosie?

A co z dorosłymi?

✅ CHECKLISTA: JAK OGRANICZYĆ ŚWIĄTECZNE PRZEBODŹCOWANIE (dla dzieci i dorosłych)

Współczesna szkoła coraz częściej spotyka się z dziećmi, które „nie mieszczą się” w typowych oczekiwaniach: trudno im usiedzieć w ławce, szybko się rozpraszają, unikają prac plastycznych, chowają się pod ławkę albo przeciwnie – są w ciągłym ruchu, dotykają wszystkiego i wszystkich. Dla wielu nauczycieli pierwszym odruchem jest interpretowanie tych zachowań w kategoriach „dyscypliny”, „motywacji” czy […]

Okres świąteczny to czas, w którym łatwo ulec wrażeniu, że dobry prezent dla dziecka to taki, który robi jak największe „wow”: gra, miga, mówi, reaguje na dotyk, świeci w kilku kolorach naraz. Z punktu widzenia układu nerwowego dziecka nadmiar tego typu bodźców może jednak prowadzić do szybkiego przestymulowania – szczególnie w sytuacji, gdy świętom i […]

Wciąż bardzo często można usłyszeć stwierdzenie, że „małych dzieci się nie diagnozuje”, a rzetelną diagnozę integracji sensorycznej można postawić dopiero około 4. roku życia. To przekonanie przez lata było częściowo uzasadnione – dostępne testy standaryzowane i procedury diagnostyczne rzeczywiście były projektowane głównie z myślą o dzieciach w wieku przedszkolnym i szkolnym. W praktyce oznaczało to, […]